བོན་དཔེ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།

བོན་དཔེ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།

　　[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] བོན་དཔེ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་དཔེ་གཞུང་གི་གྲལ་དུ་ཤས་ཆེར་1གཏོགས་པའི་དཔེ་ཆ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལྷག་པར་བོན་བསྟན་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་རིམ་ཁྲོད་དུ་དཔེ་ཆ་འདི་ཉིད་ལ་ཐོས་བསམ་དང་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་བླ་མ་དང་སྐྱེས་ཆེན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ལ། དེ་དག་གིས་གདམས་རྒྱུད་ཇི་སྙེད་ཅིག་སྤེལ་བས་དུས་རིམ་དེ་དག་ནང་བོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་ལེན་གྱི་ཁྲོད་དུ་དཔེ་ཆ་འདིས་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད།2 འོན་ཏེ་བོན་གྱི་མཁས་པ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་འདིའི་གྲངས་འདྲེན་སྐོར་ལ་བཞེད་པ་གཅིག་མཐུན་དུ་བྱུང་མེད། སྐབས་འདིར་ཕྲན་གྱིས་སྔ་ཕྱིའི་བོན་གྱི་མཁས་པ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་བྱང་སེམས་གབ་པ་དགུ་སྐོར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲལ་དུ་བགྲངས་མིན་གཉིས་སུ་བྱུང་བའི་སྐོར་གཙོར་བོར་གླེང་ཡོད་ལ། ད་ལྟར་ཡོངས་གྲགས་སུ་བཀའ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་དཔེ་ཚན་ཆུང་ངུ་སྐོར་ཞིག་གིས་གྲུབ་པའི་དཔེ་ཆ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་དོན་དཔེ་ཚན་འགའ་ཞིག་ལའང་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་སུ་འཇོག་ཚུལ་ཐད་བོན་གྱི་མཁས་པའི་ཁྲོད་བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་ཡོད་པའི་སྐོར་མཐོང་ཚོད་ལྟར་དུ་དཔྱད་གཞིར་སྤྲོས་ཡོད།

　　[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ] སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ། སེམས་ཕྲན་གྱི་བོན། གབ་པ་དགུ་སྐོར། ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར།

དང་པོ། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་གྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་དངོས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད།

　　སྤྱིར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་སུ་གྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་འདི་ནི། བོན་གྱི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་གཉིས་ལས་བཀའ་ཡི་ཁོངས་སུ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། མ་ཟད་བོན་གྱི་དཔེ་ཆ་ཕལ་ཆེར་བ་བཀའ་མ་དང་། གཏེར་མ། སྙན་རྒྱུད་བཅས་སུ་གཏོགས་པའི་ཁྲོད་ནས་འདི་ནི་གཏེར་མའི་ཁོངས་གཏོགས་ཏེ། རབ་བྱུང་མ་ཚུགས་གོང་གི་བོད་མེ་སྦྲུལ་སྤྱི་ལོ༡༠༡༧ལོར་གཏེར་སྟོན་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་ལྷོ་འབྲི་མཚམས་མཐའ་དཀར་ནས་གཏེར་དུ་དྲངས། ཡོངས་གྲགས་སུ་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་གཏེར་མ་རྣམས་ལ་བཀའ་ལྷོ་གཏེར་ཞེས་གྲགས་ཤིང་། སྐབས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་འདི་ཉིད་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་ཁོང་གི་དངོས་སློབ་ཞུ་གཡས་ལེགས་པོ་ལ་གདམས་རྒྱུད་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དང་། དཔེ་ཆ་དངོས་ཀྱི་དཔེ་ཚན་རྣམས་སུ་ཡང་གསལ་ཡོད། འོན་ཏེ་དཔེ་ཚན་དེ་དག་ལས་《རྒྱུན་ཐག་གི་འགྲེལ་པ》ཞེས་པ་ལས། “བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཉག་ཐག་ནུབ་སྟེ་མ་གྲགས་སོ། །”3ཞེས་གསལ་ཡོད་ཅིང་། 《ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ》ཞེས་པའི་མཇུག་ཏུ། “དང་རའི་བཀའ་གཏེར”ཞེས་བཀོད་འདུག་4པས། གྱེར་མི་ཉི་འོད་ཀྱིས་དང་ར་ཁྱུང་རྫོང་ནས་བཏོན་པ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ། ད་ཡོད་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་སུ་གྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་དངོས་ནི་དཔེ་ཚན་ཆུང་ངུ་བཅུ་དྲུག་ཙམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད། དཔེ་ཚན་ཆུང་ངུ་དེ་དག་ལས་འགའ་ཞིག་ནི། གཞུང་རེར་ས་བཅད་དང་། རྩ་བ། འགྲེལ་པ་བཅས་དཔེ་ཚན་སྣ་ཁ་གསུམ་རེ་ཙམ་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པས། དཔེ་ཚན་བཅུ་དྲུག་པོ་ཆ་ཚང་ཕན་ཚུན་རང་སྐྱ་ཐུབ་པའི་དཔེ་ཚན་ཤ་སྟག་ཀྱང་མ་ཡིན། དེས་ན་དཔེ་ཚན་དེ་དག་ཕན་ཚུན་དབྱེ་བསྡུའི་སྒོ་ནས་གྲངས་གནས་དགུ་རུ་གཏན་ལ་འབེབས་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། སྐབས་འདིར་དཔེ་ཚན་དེ་དག་རྒྱས་པར་ངོ་སྤྲོད་མི་བྱ་བར་མཚན་ཐོ་ཙམ་དགོད་ན། བལ་ཡུལ་ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེ་ནས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི《བཀའ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་བཞུགས》ཞེས་པ་དང་། ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་དགོན་ནས་དཔར་བསྐྲུན་པའི་བྱས་པའི《གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ》པོད་༡༣༦པ་དང་། ཀོ་རྒྱལ་དགོན་གྱིས་དཔར་བསྐྲུན་བྱས་པའི《སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་ཡང་བཅུད》པོད་༤༦པ་བཅས་སུ་བཞུགས་ཡོད། དཔར་མ་དེ་དག་ལས་དཔེ་ཚན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ལ་ཅུང་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་འདུག་པས། འདིར་སྟེང་དགོན་བཀའ་འགྱུར་དཔར་མའི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་ལྟར་བཀོད་ན། 《གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ་བ་བཞུགས་པའི་དབུ་ལགས་སོ》 《ལུང་ནོན་ཆུང་བ་བཞུགས་པ་དབུ་ཡི་གཟིགས་ཕྱོགས་ལགས་སོ》《 སེམས་ཕྲན་རིག་པ་ཁུ་བྱུག་གི་ས་བཅད་བཞུགས་པ་ལགས་སོ》《 རིག་པ་ཁུ་བྱུག་གི་གཞུང་བཞུགས་པའི་དབུ་ལགས་སོ》《རིག་པ་ཁུ་བྱུག་གི་འགྲེལ་པ་བཞུགས་པའི་དབུ་ཕྱོགས་ལགས་སོ》《ཅོག་བཞག་གི་ས་གཅོད་བཞུགས་པའི་དབུ་ཕྱོགས་ལགས་སོ》《 ཅོག་བཞག་གི་གཞུང་བཞུགས་སོ》《ཅོག་བཞག་གི་འགྲེལ་པ་བཞུགས་སོ》《རྒྱུན་ཐག་གི་ས་གཅོད་བཞུགས་སྭོ》《རྒྱུན་ཐག་གི་གཞུང་བཞུགས་སོ》《རྒྱུན་ཐག་གི་འགྲེལ་བ་བཞུགས་སོ》《སེམས་ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག་བཞུགས་པའི་དབུ་ཕྱོགས་ལགས་སོ》《ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག་གི་འགྲེལ་བ་བཞུགས》《སེམས་ཀྱི་ངང་ཐག་འཐུད་ཀྱི་ས་གཅོད་བཞུགས་པ་ལགས་སོ》《ངང་ཐག་གི་གཞུང་བཞུགས་སོ》《ངང་ཐག་གི་འགྲེལ་བ་བཞུགས་སྭོ》《སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུགས་ཚུགས་ལྷུག་པར་བཞག་པའི་ལེའུ་བཞུགས་པ་ལགས་སོ》《ལྟ་སྒོམ་གཅིག་པ་བཞུགས་སོ》(འདི་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་དཔེ་ཚོགས་ནང་དུ་མི་འདུག)《 གསས་མཁར་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་སྤུངས་སྒྲོན་མ་གསལ་བའི་ཏན་ཏྲ་ལ་ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ་སྟོན》《ཐིག་ལེ་དབྱིངས་ཀྱི་ཏི་ཀ་བཞུགས་སོ》ཞེས་པ་བཅས་ཡིན། གོང་གསལ་སྟེང་དགོན་བཀའ་འགྱུར་ནང་གི་མ་དཔེ་ནི། དབལ་ཁྱུང་དགོན་པའི་བཀའ་འགྱུར་འཕྲུལ་དཔར་ཅན་གཙོར་བཞག་ཐོག་སྨན་རིའི་ཡོངས་འཛིན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱག་དཔེ་འཕྲུལ་དཔར་ཅན་དང་འདྲ་བསྡུས་བྱས་ཡོད་ཚུལ་ཞུས་སྒྲིག་ཚན་པས་གསལ་བཤད་བྱས་འདུག།5 གོང་གསལ་དཔེ་ཚན་གྲངས་བཅུ་བདུན་ཙམ་ཡོང་དོན་ནི། ཐོག་མར་༢༠༠༥ལོར་བལ་ཡུལ་ཁྲི་བརྟན་ནོར་རྩེ་ནས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་པའི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་དུ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཏེ་འདིའི་ནང་གི་དཔེ་ཆ་ཨང་བཅོ་ལྔ་པ《ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ》ཞེས་པ་དེ། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་གི་ངང་ཐག་ཅེས་པ་དེ་ཡིན་མིན་དཔྱད་གཞིའི་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་དང་། 《ཐིག་ལེ་དབྱིངས་ཀྱི་ཏི་ཀ》ཞེས་པའི་དབྱིངས་འཆད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ནི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ཁོངས་གཏོགས་མ་ཡིན་ཡང་། དཔེ་དཀོན་རྩ་ཆེན་ཡིན་སྟབས་མཉམ་དུ་བསྒྲིགས་ཚུལ་དཔེ་བསྐྲུན་གསལ་བཤད་དུ་བྲིས་གནང་ཡོད།

གཉིས་པ། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བྱུང་ཁུངས་སྐོར།

　　གནད་དོན་གང་ཞིག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ཀྱང་ཐོག་མར་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ཡུལ་དེ་གའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཡོང་ཁུངས་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ། ད་ལྟར་ང་ཚོའི་མཐོང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་གྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་དངོས་ཀྱི་ནང་དུ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པར་མ་མཐོང་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་རང་ལུགས་ཀྱི་བཀའ་རུ་གྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཐ་སྙད་དེ་འདྲ་ཡོད་མེད་གསལ་བར་མ་མཐོང་། དེ་བཞིན་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ལས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་མི་ཟེར་བར་སེམས་ཕྲན་ནམ་སེམས་ཕྲན་གྱི་བོན་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། སེམས་ཕྲན་ཞེས་པའི་སེམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་སམ་གནས་ལུགས་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་སྟོན་པའི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་སེམས་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་དང་། ཕྲན་ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ཚན་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་མ་ཡིན་པར་གཞུང་ཆུང་ངུ་ཅན་ལ་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་དཔེ་གཞུང་དངོས་ཀྱི་གྲུབ་སྟངས་ལ་བརྟག་ན་ཤེས་སོ་སྙམ། སྐབས་འདིར་སེམས་སྨད་ཅེས་པའི་དོན་དེ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་དེ་ལས་གཞན་ཡིན་མིན་ཁ་གསལ་མ་མཐོང་ལ། ཆེས་ཐོག་མར་ཐ་སྙད་དེ་གང་ལས་བྱུང་མིན་ཡང་གསལ་བར་མ་ཤེས། འོན་ཀྱང་ཕྱིས་བྱུང་གི་མཁས་པ་དག་གིས་མཛད་པའི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཐ་སྙད་དེ་ཉིད་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཕལ་གྱིས་མཁྱེན་ངེས། གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ལ་བོན་གྱི་གཏེར་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ལས་སེམས་སྨད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་བོན་སྡེ་ཁག་ལ་བེད་སྤྱད་ཡོད་པ་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་རྫོགས་ཆེན་གབ་པའི་བོན་སྡེ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་ཡོད་པར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་སྟེ། ད་ལན་སྐབས་སུ་བབས་པའི་གླེང་བྱ་བོན་དཔེ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་དང་། རྫོགས་ཆེན་གབ་པ་དགུ་སྐོར་གཉིས་ལ་གཏེར་ཁ་དང་རིག་གཞུང་གཉིས་ཀའི་ཐད་ནས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྐོར་ཕལ་གྱིས་མཁྱེན་ངེས་ལྟར་ལགས། གཞན་ཡང་སྤྱི་ལོ༩༡༣ལོར་ཨ་ཙ་ར་མི་གསུམ་གྱིས་བསམ་ཡས་ནས་གབ་པའི་བོན་གཏེར་ལས་དྲངས་སྐབས། ཡང་རྩེའམ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་བོན་སྡེའི་ཁྲོད་དུ“གབ་པ་དགུ་སྐོར་གྱི་རྒྱུད”དང་། “གཡུང་དྲུང་ཡེ་ཁེབ་སེམས་སྨད་བཞིའི་རྒྱུད” 6ཅེས་པ་བྱུང་བ་དང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་ར་ལྗགས་བོན་གཏེར་གྲལ་དུ“སེམས་སྨད་བཅོ་བརྒྱད་བྱང་སེམས་གབ་པའི་སྡེ” 7ཞེས་པ་བྱུང་ཡོད་ལ། དཔེ་ཆ་གྲངས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མིང་དང་རྣམ་གྲངས་བགྲང་ཚུལ་གསལ་བར་འཁོད་ཡོད་པས། དེ་དག་ལས་ད་ལྟའི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་གསེས་ཀྱི་དཔེ་ཆའི་མིང་རྣམས་དང་འདྲ་མཚུངས་གྱུར་པ་མང་དུ་སྣང་། གོང་གསལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁག་ནི་སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་སོགས་ལས་གསལ་ཡོད། དེ་བཞིན་རྗེ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་གབ་འགྲེལ་ལས། “སེམས་སྨད་སྡེ་བཅུ” 8ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད། དེར་བརྟེན“སེམས་སྨད”ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱས་པའི་དཔེ་ཆ་ཁག་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་ལ་ནང་གསེས་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པར་རྟོགས་ཐུབ། དེས་ན་དཔེ་གཞུང་དེ་དག་གི་མིང་དང་ནང་གསེས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཁག་ལ་དཔག་ན་གོང་གསལ་གྱི་དཔེ་ཆ་ཁག་དང་། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དབར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པར་གོར་མ་ཆག། དེའི་སྐོར་གནས་སྐབས་དེ་ཙམ་མོ། སྐབས་སུ་བབས་པ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཞུ་ཆེན་ནམ་ཞུ་ཡེ་ཤེས་རིན་ཆེན་དང་། འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། རྗེ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྔགས་རྫོགས་ཀྱི་གཞུང་དང་། གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་གསལ་ཡོད། བདག་གིས་མཐོང་ཚོད་ལྟར་ན་ཕྱིས་བྱུང་གིས་མཁས་པ་དག་གིས་མཛད་པའི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་ནས་སྔ་ཤོས་ནི། ཞུ་ཡེ་ཤེས་རིན་ཆེན་གྱིས་མཛད་པར་གྲགས་པའི《བྱང་སེམས་གབ་པའི་འགྲེལ་པ་རིག་པའི་བང་མཛོད》ཅེས་པ་དེ་ཡིན་པར་སྙམ། རྒྱུ་མཚན། གོང་གསལ་གྱི་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་གོང་འོག་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་ཐད་འདིར་དམིགས་ཀྱིས་དཔྱད་པ་མ་དགོས་པར་ཕལ་གྱིས་མཁྱེན་ཞིང་། སངས་རྒྱས་ཞུ་ཆེན་དང་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་གཉིས་ནི་ཅུང་སྔ་བའི་གྲལ་ཡིན་ཞིང་དེ་གཉིས་ལས་གང་ཞིག་སྔ་མིན་མཁྱེན་འདོད་ཚེ། མཁན་ཆེན་ཉི་མའི་བསྟན་རྩིས་གཞིར་བཞག་ལྟར་ན། སངས་རྒྱས་ཞུ་ཆེན་ནི་རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་ཡོས་སྤྱི་ལོ༡༡༢༣ལོར་སྐུ་བལྟམས་9པ་དང་། འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་ནི་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ས་རྟ་སྤྱི་ལོ༡༡༩༨ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པར་བཞེད་10པས་ཤེས་སོ། །

གསུམ་པ། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་འདྲེན་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་བའི་སྐོར།

　　བོན་བསྟན་ཕྱི་དར་གྱི་གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དང་། ཕྱི་དར་གྱི་མཁས་གྲུབ་དག་གིས་མཛད་པའི་སྔགས་སེམས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་བཞེད་པ་གཅིག་མཐུན་བྱུང་མེད་པ་མ་ཟད། དེ་འབྲེལ་གྱི་གནད་དོན་སྐོར་ལ་བཞེད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། གཙོ་བོར་བྱང་སེམས་གབ་པ་དགུ་སྐོར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ཚན་དུ་འཇོག་མིན་དང་། ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའི་ཐད་ནས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ངོས་འཛིན་ལ་ཡང་བཞེད་པ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད་པར་མངོན། དེ་གཉིས་ལས་དང་པོ་ནི་བོན་གྱི་གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་ཁག་རྣམས་གཙོ་བོར་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ཕྱི་དར་གྱི་མཁས་གྲུབ་དག་གིས་མཛད་པའི་སྔགས་སེམས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་འགའ་ཞིག་ཡིན།

གཅིག བྱང་སེམས་གབ་པ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ཚན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་སྐོར།

　　བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ད་ལྟར་མཐོང་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་ཅུང་སྔ་ཤོས་དང་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ནི། སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང》ཞེས་པ་དེ་རེད། 《ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས། སྒ་སྟོན་ཚུལ་རྒྱན་ནི་སྤྱི་ལོ༡༣༣༦ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པར་བཀོད་ཡོད་11ལ། སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོའི་འཁྲུངས་ལོ་གསལ་བར་མ་བཀོད་ཀྱང་། ཁོང་གིས“ཤིང་བྱི་སྤྱི་ལོ༡༣༢༤ལོར་བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་བརྩམས”ཞེས་བཀོད་འདུག།12དེ་ལྟར་ན་ཁོང་ཉིད་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྨད་ཙམ་ལ་འཁྲུངས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། དེ་ལྟར་ན་གོང་གསལ་སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འཁྲུངས་ལོ་ལྟར་ན། ཁོང་ཉིད་སྒ་སྟོན་གྱི་སྔོན་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཡོད་འདུག་ཀྱང་། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་ལས། “སེམས་ཕྱོགས་ནི་གབ་པ་ལ་སོགས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ” 13ཞེས་གསལ་ཡོད་པ་ཙམ་ལས། ཞིབ་ཕྲའི་རྣམ་གྲངས་འཇོག་ཚུལ་མ་གསལ།

　　སྒ་སྟོན《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང》ལས། “སེམས་ཕྱོགས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་བྱུང་བ་ལ། གབ་པ་དགུ་སྐོར། གསེར་གྱི་ལུང་ནོན། ལུང་ཆུང་སེམས་ཀྱི་ཅོག་བཞག། རིག་པ་སེམས་ཀྱི་ཁུ་བྱུག རིག་པ་རྒྱུན་ཐག། ལུང་རྒྱུན་ཐག། ལྷུན་འཇུག་ལྟ་སྒོམ་ཤོག་གཅིག་མ།” 14ཞེས་གསལ། ཚིག་བར་གཅོད་མཚམས་འདི་བཞིན་བྱས་ན་གྲངས་བདུན་ལས་མི་ཟིན། འོན་ཀྱང་། དཔེ་གཞུང་རང་གི་དཔེ་ཚན་དག་ཏུ་འཁོད་པ་ལྟར་ན། གོང་གསལ་ལུང་ཆུང་སེམས་ཀྱི་ཅོག་བཞག་ཅེས་པ་དེ། གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆུང་བ་དང་། ཅོག་བཞག་གཉིས་ཡིན་པར་སྙམ་ཏེ། ལུང་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆུང་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཅོག་བཞག་ཅེས་པ་ནི་ཅོག་བཞག་རང་ལ་གོ་དགོས་འདུག་སྙམ། དེ་བཞིན་ལྷུན་འཇུག་༼འདི་འཛུག་ཡིན་ནམ་སྙམ༽ལྟ་སྒོམ་ཤོག་གཅིག་མ་ཞེས་པ་དེ། སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུགས་ཚུགས་ལྷུག་པར་བཞག་པའི་ལེའུ་དང་། ལྟ་སྒོམ་ཤོག་གཅིག་མ་གཉིས་ལ་གོ་དགོས་འདུག་སྙམ་ཏེ། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གཞུང་རང་ལ་བརྟགས་ཀྱང་བྱང་སེམས་གབ་པ་མ་གཏོགས་གཞན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་དེ་ལྟར་མངོན་ཡོད། མ་ཟད་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་(དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་ནང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཚུལ་《ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས་གསལ)གྱིས་མཛད་པར་གྲགས་པའི་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའི་རྣམ་ཐར་ལྷོ་གཏེར་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་དེ་བཞིན་བཀོད་ཡོད། དེ་ཉིད་ལས། “སེམས་ཕྱོགས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་བྱོན་པ་ལ། གབ་པ་དགུ་སྐོར། གསེར་གྱི་ལུང་ནོན། ལུང་ཆུང་གསེར་༼སེམས༽ཀྱི་ཅོག་བཞག། རིག་པ་སེམས་ཀྱི་ཁུ་བྱུག རིག་པ་རྒྱུན་ཐག ལུང་རྒྱུན་ཐག ལྷུན་འཛུག ལྟ་སྒོམ་ཤོག་གཅིག་མ”15ཞེས་གསལ།

　　ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་(༡༧༠༠-༡༧༦༧)མཛད་པའི《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག》ལས། བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་སྡེ་ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་དུ། “ལུང་ནོན་ཆེ་ཆུང་། ཅོག་བཞག་གི་གཞུང་། ས་གཅོད་འགྲེལ་བ། རྒྱུན་ཐིག༼ཐག༽གི་གཞུང་། ས་གཅོད། འགྲེལ་བ། མན་ངག་ལྷུན་གྲུབ་འཛུབ་ཚུགས”16ཞེས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དཔེ་ཚན་འགའ་ཞིག་གི་མཚན་བཀོད་པ་ལས། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དངོས་སུ་ཐོན་མེད་པ་མ་ཟད། འདི་ནི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་གི་དཔེ་ཚན་འགའ་ཞིག་བཀོད་པ་ལས་སྡེ་དགུའི་གྲངས་བགྲངས་ཚུལ་མ་ཡིན།

　　མཁས་དབང་དཔལ་ལྡན་ཚུལ་ཁྲིམས(༡༩༠༠-༡༩༧༢)ཀྱིས་མཛད་པའི《བསྟན་འབྱུང་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན》ལས། “སེམས་ཕྱོགས་གབ་པ་ལ་སོགས་སེམས་སྨད་དགུ། །” 17ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་གོང་གསལ་གྱི་གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དང་བསྟུན་པ་ཡིན་སྲིད།

　　ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《ལེགས་བཤད་མཛོད》ལས། ལྷོ་གཏེར་གྱི་ཐེམ་བྱང་སྐབས་སུ། “སེམས་ཕྱོགས་གབ་པ་ལ་སོགས་སེམས་ཕྲན་སྡེ་དགུ།” 18 ཞེས་དང་། ཡང་སེམས་ཕྱོགས་ཞུ་ལ་བཀའ་བབ་ཚུལ་ཞེས་པར། “བྱང་སེམས་གབ་པ་ལ་སོགས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ལུང་ཞལ་ཁྲིད་ཉམས་མྱོང་དང་བཅས་པར་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གནང་།” 19ཞེས་གསལ། གོང་གསལ་གྱི་ཡིག་ཆ་དག་གིས་བསྟན་ཚུལ་ལྟར་ན་གབ་པ་ནི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་ཚན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག

གཉིས། བྱང་སེམས་གབ་པ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་སུ་མི་འདོད་པའི་སྐོར།

　　བདག་གིས་མཐོང་བ་ལྟར་ན་བྱང་སེམས་གབ་པ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲལ་དུ་མི་འདོད་པའི་མཁས་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ནི། མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན(༡༨༡༣-༡༨༧༥)ཡིན་ཞིང་ཁོང་གིས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་བྱང་སེམས་གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཡོད། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་《བཀའ་བརྟེན་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་བསྒྲིགས་ཚུལ》ལས། “གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་དངོས་གྲུབ་ཏུ་རྙེད་པའི་བྱང་སེམས་གབ་པའི་རྒྱུད་ལེའུ་དགུ་པ་དང་། དེའི་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ནི། ཐབས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཐིག་ལེ་རྐྱང་སྦག་སྤྱོད། འཛིན་པའི་མེ་ལོང་གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ། གནས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་ཕྲན་རྩ་བར་བཟུང་། གསུང་གི་མེ་ལོང་ཁུ་བྱུག་རོལ་པ་ཆེ། ཐུགས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཅོག་བཞག་མཉམ་པའི་ངང་། གསལ་བའི་མེ་ལོང་རིག་པའི་རྒྱུན་ཐག་བསྲིངས། གོམས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག་སྐྱོངས། བསྐལ་པའི་མེ་ལོང་སེམས་ཀྱིས་ངང་ཐག་འཐུད། སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུབ་ཚུགས་ལྷུག་པར་ཞོག། ཅེས་པས་སེམས་ཕྲན་སྡེ་བདུན་ཁུ་བྱུག་དབྱིངས་འཆད་དང་བཅས་པ་དགུ་ཡོད།” 20ཅེས་གསལ་ཡོད་ཅིང་། གོང་གསལ་ཚིགས་བཅད་དགུ་པོ་དེ་ནི་ཐོག་མར《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་ཉིད་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་དང་སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར་སོགས་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ལུངས་དྲངས་ཡོད། སྐབས་འདིར་མཁན་ཉི་མས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་བཞེད་པའི་ཁུངས་གསལ་པོར་མ་མཐོང་བ་མ་ཟད། བདག་གིས་མཐོང་བ་ལྟར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་མིང་ལ་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཞེས་འདོགས་མཁན་མང་དུ་བྱུང་ཡང་། སྐབས་དེར་ཆ་ལག་ཅེས་པ་བྱང་སེམས་གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་འདོད་མཁན་སྔ་ཤོས་ཀྱང་ཁོང་ཉིད་ཡིན་ནམ་སྙམ། འོན་ཀྱང་གོང་གསལ་མཁན་ཆེན་ཉི་མས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་འདོད་པ་དང་། སྡེ་དགུའི་གྲངས་བགྲངས་སྟངས་གཉིས་ཀྱི་གཞི་བཅོལ་ས་ནི། སྔ་མའི་གཞི་བཅོལ་ས་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་བསེན་ཐུབ་འགྲེལ་དུ་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་རུ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། ཕྱི་མའི་གཞི་བཅོལ་ས་སྐྱབས་སྟོན་གྱིས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་གྱི་གྲངས་བགྲངས་སྟངས་དེ་བཞིན་བྱས་ཡོད་པས་ཡིན་པར་སྙམ། འོན་ཏེ། འགྲོ་མགོན་གྱིས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་རུ་ངོས་བཟུང་ཡང་། དེ་ཉིད་གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་ངོས་བཟུང་བའི་ཚུལ་གསལ་ཁ་མེད་པ་མ་ཟད། སྐྱབས་སྟོན་གྱིས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དོན་དྲུག་གི་ཆ་ལག་ཏུ་ངོས་བཟུང་བ་ལས། གབ་པའི་ཆ་ལག་ཏུ་ངོས་བཟུང་མེད་པ་དང་། སྐྱབས་སྟོན་གྱིས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དང་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་གཅིག་ཏུ་འདོད་ཡོད་མེད་ལའང་དཔྱད་དགོས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་ཡོད། དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲར་གཤམ་དུ་གླེང་བར་བྱ། །

གསུམ། ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དང་འབྲེལ་སྟེ་གླེང་བ།

　　༡ རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ་ནས་བསྟན་ཚུལ།

　　འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་ལ་སོགས་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་དུ་མ་ཞིག་གི་གསུང་ལས་གསལ་བའི་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཞེས་པའི་རྣམ་བཞག་དེའི་ཁུངས་བཅོལ་ས་ནི། 《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》ཡིན། 《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》ལས་དེའི་དེའི་སྐོར་་ཅི་ལྟར་བྱུང་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ལས། “ཐབས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཐིག་ལེ་རྐྱང་སྦྲག་སྤྱད། །འཛིན་པའི་མེ་ལོང་གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ། །གནས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་ཕྲན་རྩ་བར་ཟུང་། །གསུང་གི་མེ་ལོང་ཁུ་བྱུག་རོལ་པར་སྒྲོགས། །ཐུགས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཅོག་བཞག་མཉམ་པའི་ངང་། །གསལ་བའི་མེ་ལོང་རིག་པའི་རྒྱུན་ཐག་བསྲིངས། །གོམས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག་སྐྱོངས། །སྐལ་པའི་མེ་ལོང་སེམས་ཀྱི་ངག་ཐག་མཐུད། །སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུབ་ཚུགས་ལྷུག་པར་ཞོག །ཡེ་གཤེན་ཡན་ལག་དོན་དུ་འདིར་སྤྱོད་ཅིག།”21ཅེས་གསལ་ཡོད། བསེན་ཐུབ་ཀྱི་གཞུང་རང་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ན། གོང་གསལ་ཚིག་རྐང་སྔ་མ་དགུ་པོའི་མཚན་ལ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་དགུ་སྐོར་ཞེས་བྱུང་ཡོད། འདིར་གལ་གནད་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ཞིག་ལ། གོང་གསལ་གྱི་ཚིགས་བཅད་དགུ་པོའི་མཇུག་དེ་མ་རང་ལ། “ཡེ་གཤེན་ཡན་ལག་དོན་དུ་འདིར་སྤྱོད་ཅིག།”ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཐེག་པ་བརྒྱད་པ་ཡེ་གཤེན་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་པའམ་ཡང་ན་དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་དགོས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། འོན་ཏེ་མཁས་པ་དག་གིས་གོང་གསལ་གྱི་ཚིག་རྐང་དགུ་པོ་བསྟུད་མར་ལུང་འདྲེན་དུ་མ་མཛད་ཅིང་སྐབས་བསྟུན་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ཅུང་ཟད་རེ་གནང་ཡོད་ཀྱང་། མཇུག་གི་ཚིགས་བཅད་རྐང་པ་གཅིག་པོ་དེའི་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་ཅི་ཡང་གནང་མེད་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་ལུང་ཚིག་ཙམ་ཡང་དྲངས་མེད་པ་ནི་ཡ་མཚན་ཆེ།

　　༢ འགྲེལ་ཡིད་བཞིན་རྣམ་པར་བཀོད་པའི་རྒྱན་ལས་བསྟན་ཚུལ།

　　བདག་གིས་མཐོང་བ་ལྟར་ན། ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་དངོས་སུ་མཛད་མཁན་ནི། འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན(༡༡༩༨-༡༢༦༣)ཡིན་ཞིང་ཁོང་གིས་མཛད་པའི་བསེན་ཐུབ་འགྲེལ་ལས་དེ་ལྟར་བེད་སྤྱོད་མཛད་ཡོད།དེ་ཉིད་ལས། “ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་ནི་སེམས་སྨད་དགུ་སྟེ།” 22ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་དགུ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ལ་གོང་གསལ་བསེན་ཐུབ་ལས་བྱུང་བའི་ལུང་དེ་རང་སོར་དྲངས་པ་ཙམ་ལས། དེ་ལ་དམིགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བརྗོད་ཅི་ཡང་མཛད་མེད་པ་མ་ཟད་སྐབས་དེར་ཆ་ལག་ཅེས་པ་གང་གི་ཆ་ལག་ཏུ་གསུངས་མིན་ཡང་གསལ་ཁ་བྱུང་མེད།

　　༣ སྐྱབས་སྟོན་ཁྲོ་འགྲེལ་ལས་བསྟན་ཚུལ།

　　སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར(༡༣༥༣-?)གྱིས་མཛད་པའི《ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་ངོ་མཚར་རྒྱས་པའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》ལས། “དོན་དྲུག་གི་ཆ་རྐྱེན་དུ་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཏེ།” 23ཞེས་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དོན་དྲུག་གི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འདོད་ཡོད། “དེར་མཐུད་དེ་མ་ཐག་ནས་གོང་གསལ་བསེན་ཐུབ་ཀྱི་ལུང་དེ་དྲངས་པ་དང་དེའི་འགྲེལ་བརྗོད་དུ་སེམས་ཕྲན་སྡེ་བདུན་ཁུ་བྱུག་དབྱིངས་འཆད་དང་བཅས་པའི་དགུ་གཤེན་གཏེར་ལ་བྱོན་པ་ཡིན།” 24ཞེས་གསུངས་ཡོད། དེར་བརྟེན་གོང་གསལ་མཁན་ཆེན་ཉི་མས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་རམ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ཀ་བགྲངས་ཚུལ་དེའི་གཞི་བཅོལ་ས་སྐྱབས་སྟོན་གྱི་འགྲེལ་ཚུལ་འདི་ཡིན་ཤས་ཆེ་ཡང་། སྐྱབས་སྟོན་གྱིས་མཁན་ཉི་མས་གསུངས་པ་ལྟར་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དེ་གབ་པའི་ཆ་ལག་གཅིག་པུར་ངོས་མ་བཟུང་བར། དོན་དྲུག་གི་ཡན་ལག་ཏུ་འདོད་ཡོད། སྐྱབས་སྟོན་གྱིས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་གཤེན་གཏེར་དུ་འདོད་ཀྱང་། དེ་དག་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་དང་གཅིག་ཡིན་ཚུལ་ངོས་བཟུང་མེད་དེ། སེམས་ཕྲན་སྡེ་བདུན་ཞེས་པའི་གྲངས་བདུན་པོ་དེ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གྲངས་བདུན་ཡིན་པ་ལྟར་གྱུར་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ལས་གང་དང་གང་ཡིན་ཁ་གསལ་མ་བསྟན། དེས་ན་ཁོང་གིས་གོང་གསལ་བདུན་པོ་དེའི་ཐོག་ཁུ་བྱུག་དབྱིངས་འཆད་དང་བཅས་པ་དགུ་ཞེས་པའི་ཁུ་བྱུག་ཅེས་པ་ནི། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲལ་གྱི《རིག་པ་ཁུ་བྱུག》ཡིན་ཤས་ཆེ་ལ། དབྱིངས་འཆད་ཅེས་པ་ནི། གཤེན་གཏེར་གྱི་ཁོངས་སུ་བྱུང་བའི་ཐིག་ལེ་དབྱིངས་འཆད་ཅེས་པ་ནུབ་པར་གྲགས་པའི་སྐོར་ཞིག་ཁོ་བོས་མཐོང་སྣང་འདུག་ཀྱང་གནས་སྐབས་མ་རྙེད། གོང་གསལ་ལྟར་གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ་པོད་༡༣༦པའི་ནང་དུ་བསྒྲིགས་ཡོད་པའི《ཐིག་ལེ་དབྱིངས་ཀྱི་ཏི་ཀ》འམ་ཐིག་ལེ་དབྱིངས་འཆད་ཅེས་པ་དེའི་མཇུག་བྱང་དུ། “ཐིག་ལེ་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་འཆད་རྩ་བ་དེ་ལས་བཀྲལ་བ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་གཤེན་པོ་མི་ལུས་བསམ་ལེགས་ཀྱིས་བཀྲལ་བ་རྫོགས་སོ། །”ཞེས་འཁོད་འདུག་པས་རྒྱལ་གཤེན་མི་ལུས་བསམ་ལེགས་ཀྱིས་དབྱིངས་འཆད་ཀྱི་རྩ་བ་ལ་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག།

　　༤ གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་ལས་བསྟན་ཚུལ།

　　མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན(༡༣༥༦-༡༤༡༥)གྱིས་མཛད་པའི《གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད》ལས། “ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ནི། །ཐབས་ཀྱི་མེ་ལོང་རྐྱང་སྦྲག་སྤྱོད། །འཛིན་པའི་མེ་ལོང་ལུང་ནོན་ཆེ། །གནས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་ཕྲན་ཉིད། །གསུང་གི་མེ་ལོང་ཁུ་བྱུག་སྒྲོག། ཐུགས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཅོག་བཞག་དང་། །གསལ་བའི་མེ་ལོང་རིག་པའི་རྒྱུན། གོམས་པའི་མེ་ལོང་ལུང་གི་རྒྱུན། །བསྐལ་པའི་མེ་ལོང་ངང་ཐག་དང་། །སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུབ་ཚུགས་སོ། །” 25ཞེས་གོང་གསལ་འགྲོ་མགོན་གྱི་རྗེས་འབྲངས་མཛད་དེ་བསེན་ཐུབ་ཀྱི་གཞུང་ཚིག་དེ་ཉིད་ཅུང་ཙམ་ཚིག་བསྡུས་བཏང་བ་ལས་དམིགས་བསལ་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་ཅི་ཡང་མཛད་མེད།

　　༥ སྡེ་སྣོད་མཛོད་དང་དབྱིངས་རིག་མཛོད་ལས་བསྟན་ཚུལ།

　　ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན(༡༨༥༩-༡༩༣༤)གྱིས་མཛད་པའི《སྡེ་སྣོད་མཛོད》སྨད་ཆ་ལས། “ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་ནི། སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་སྟེ། གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པ། ལུང་ནོན་ཆུང་བ། རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་ལེའུ་དགུ་པ། ཅོག་བཞག་ལེའུ་གསུམ་པ། རྒྱུན་ཐག་ལེའུ་བཅུ་དགུ་པ། ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག། མན་ངག་ལྷུག་པ་ལེའུ་དགུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཉག་ཐག་རྣམས་སོ། །” 26ཞེས་གསུངས་ཡོད། སྐབས་འདིར་བྱང་སེམས་གབ་པའི་མཚན་མ་སྨོས་པས་དཔེ་ཆ་གྲངས་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་ལས་མ་བྱུང་ཡང་། གབ་པ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་ཚན་ཡིན་ཚུལ་དབྱིངས་རིག་མཛོད་ལས་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད། དེ་བཞིན་ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེའི《དབྱིངས་རིག་མཛོད》སྟོད་ཆ་ལས། “དང་པོ་ལ་རྩ་བ་གབ་པ་དགུ་བསྐོར་དང་། ཡན་ལག་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའམ་རྒྱུད་ཕྲན་མེ་ལོང་དགུ་ཡོད་དེ།” 27ཞེས་གསལ་ཡོད་པ་དང་དེའི་རྒྱབ་བརྟེན་ལ་གོང་གསལ་བསེན་ཐུབ་ལས་བྱུང་བའི་ལུང་ཚིགས་བཅད་རྐང་པ་དགུ་པོ་ཆ་ཚང་དྲངས་པ་དང་། དེའི་འགྲེལ་དུ། “སེམས་ཉིད་འགྱུར་མེད་ཀྱི་དབྱིངས་ནས་རིག་པ་སེམས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འཁྲུངས་པ་ལྟར་དོན་དགུ་དགུས་བསྐོར་ནས་སྟོན་པའི་རྒྱུད་གཡུང་དྲུང་སེམས་ཀྱི་མྱུ་གུ་གབ་པ་དགུ་སྐོར་ལེའུ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་རྟོགས་ཤིང་རིག་པར་དཀའ་བར་སྟོན་པ་གསེར་གྱི་ཐུར་མ་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་ལུང་ནོན་ཆེ་བ་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པ། དེའང་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པ་ཅི་ནས་ཀྱང་མ་བཅོས་པའི་སྟེང་དུ་གཞག་དཀའ་བའི་ཏན་ཏྲ་ནི་འཆད་བྱང་ཆུང་ངུན་ན་བཞུགས་སོ། །བག་ཆགས་ཀྱི་མཚན་མ་ངན་པ་གཞོམ་པར་སྟོན་པ་ཁྲུས་ཀྱི་བུམ་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་ལུང་ནོན་ཆུང་བ། འདི་ནི་ཆེ་བ་ནས་གུད་དུ་བཀོལ་བའོ། །སེམས་ཀྱི་སེམས་ལས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པར་སྟོན་པ་ཁུ་བྱུག་གསུང་དབྱངས་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་ལེའུ་དགུ་པ། གང་ཡང་ཡང་དག་པའི་དོན་ལས་མི་འགྱུར་བར་སྟོན་པ་གསེར་གྱི་ཁང་བཟང་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་སེམས་ཉིད་ཅོག་བཞག་ལེའུ་གསུམ་པ། རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་འགག་མེད་རང་ལས་རང་ཤར་དུ་སྟོན་པ་ཉི་མའི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་རིག་པའི་རྒྱུན་ཐག་ལེའུ་བཅུ་དགུ་པ། མ་བཅོས་རང་བབས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་གོམས་པ་བསྐྱེད་པར་སྟོན་པ་འོད་ཀྱི་ཉག་ཐག་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག། གཞི་གཤིས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྩོལ་མེད་ཆེན་པོར་སྟོན་པ་དངོས་པོ་མཛུབ་བཙུག་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་མན་ངག་ལྷུག་པ་ལེའུ་དགུ་པ་དང་བརྒྱད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཉག་ཐག་ནི་ནུབ་སྟེ་མ་གྲགས་སོ། །” 28ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་ན། ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ངེས་ནི། ༡ བྱང་སེམས་གབ་པ་དགུ་སྐོར། ༢ གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ་བ། ༣ ལུང་ནོན་ཆུང་བ། ༤ རིག་པ་ཁུ་བྱུག ༥ ཅོག་བཞག ༦ རྒྱུན་ཐག་གམ་རིག་པ་རྒྱུན་ཐག ༧ ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག ༨ སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུབ་ཚུགས་ལྷུག་པར་བཞག་པའི་ལེའུ། ༩ ནུབ་ཟིན་པར་གྲགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཉག་ཐག་བཅས་ཡིན་འདུག

　　སྐབས་འདིར་ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེས་དཔེ་ཚན་གྲངས་དགུ་པོ་འདིའི་མཚན་ལ་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཞེས་མ་སྨོས་པར། རྒྱུད་ཕྲན་མེ་ལོང་དགུ་ཞེས་སྨོས་ཡོད་པ་དང་། འདིར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲངས་ངེས། དགོས་ཆེད། གོ་རིམ་སོགས་ཞིབ་གསལ་དུ་བསྟན་ཡོད་ཀྱང་རེ་རེ་བཞིན་མ་དྲངས། འདི་ལ་དོག་གཞི་འདི་འདྲ་འབྱུང་ངེས་ཏེ། གོང་དུ་དྲངས་མ་ཐག་པའི་ལུང་ཚིག་ལྟར་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྩ་བ་གབ་པ་དགུ་སྐོར་དང་། ཡན་ལག་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་བཞིན་དུ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་རྣམ་གྲངས་ནང་གབ་པ་གྲལ་གྱི་དང་པོ་རུ་ངོས་བཟུང་བས་ནང་འགལ་གྱི་སྐྱོན་དུ་སྙམ་སྲིད་ཀྱང་། དོན་དུ་ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེས་གབ་པ་ནི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ཁྲོད་ནས་རྩ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་། གྲངས་འདྲེན་སྐབས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་ནང་ཚན་དུ་བགྲངས་པ་ནི། ཚིག་གི་ཆ་ནས་རྩ་ལག་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མ་ཕྱེས་པར་རྣམ་བཞག་མཛད་པའི་ཚུལ་ཟུར་བལྟས་ལེབ་མཐོང་དུ་གྱུར་འདུག་སྙམ། དོན་རྩ་བ་གབ་པ་དགུ་སྐོར་དང་ཡན་ལག་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་བརྗོད་དུས་རྩ་བ་གཅིག་དང་ཡན་ལག་དགུ་སྟེ། ཁྱོན་དཔེ་ཆ་བཅུ་ཡོད་དགོས་པ་མ་ཡིན་པར། དཔེ་ཚན་གྲངས་དགུ་པོ་དེ་རང་ལ་རྩ་བ་ཡན་ལག་གི་རྣམ་གཞག་མཛད་པའི་ཚུལ་མངོན་ཡོད།

　　༦ གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་འགྲེལ་ཐར་ལམ་གསལ་སྒྲོན་ལས་བསྟན་ཚུལ།

　　ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན(༡༨༣༣-༡༩༦༠)གྱིས་མཛད་པའི《གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་ཐར་ལམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མ》ལས། “དོན་དྲུག་ལས་སྒོམ་དོན་གྱི་ཆ་རུ་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་ནི་མེ་ལོང་དང་མཐུན་པའི་སེམས་ཕྲན་སྡེ་བདུན་ཁུ་བྱུག་དབྱིངས་འཆད་གཉིས་བཅས་དགུ་ཡིས་བསྐོར་བ་དེ། གསལ་བ་མིང་གིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་བྱ་བའི་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་གསལ་བའི་མེ་ལོང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་རྐྱང་དྲིལ་དང་ཞེ་ལྔ་དགྲམ་སྟེ་སྦྲག་མ་རེས་མོས་སུ་སྤྱོད་པའི་ལུང་དང་། སེམས་ཉིད་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་བཙལ་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སེམས་ཉོན་མོངས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་གཏོང་ཞིང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་འགྱུར་མེད་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན་ལྟ་བུའི་ལུང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ནོན་པའི་གདམ་སྐོར་ཆེ་བ་དང་། གནས་པ་མཚན་མར་མི་གནས་པར་དོན་ལ་གནས་པ་བྱེད་པའི་བཙའ་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་གདམ་ལུང་ཆུང་བ་སྟེ་ཡིག་ཚོགས་ཕྲན་བུས་མདོ་དོན་རྩ་བར་དྲིལ་ཏེ་བཟུང་བ་ཉིད་དང་། གཡུང་དྲུང་སེམས་ལས་རིག་པའི་གསུང་ཕྱུངས་ཏེ་སེམས་ཀྱི་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ཅིང་ཡང་དག་གི་དོན་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དཔེ་འདབ་ཆགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཁུ་བྱུག་དེ་གཡུ་ལོ་འབར་བའི་ཁ་ལ་ཆགས་ནས་གསུང་ལྷང་ལྷང་སྒྲོགས་པས་སེམས་ཅན་གང་གི་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་འདྲ་བའི་ལུང་དང་། གཤེན་ལྷའི་ཐུགས་ཀྱི་ཉིང་ཁུ་མངོན་དུ་ཕྱུངས་ཏེ་མཉམ་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སྒོ་གསུམ་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ངང་ལ་གནས་པའི་ལུང་དང་། གནས་ལུགས་གསལ་བར་སྟོན་པའི་མེ་ལོང་སེམས་མ་བཅོས་པའི་ངང་ནས་རིག་པའི་རྩལ་འགག་མེད་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཤར་བ་དུས་གསུམ་ཟང་ཐལ་གྱི་དཀྱུས་ཐག་བསྲང་བའི་ལུང་དང་། དེ་ཡི་དོན་ལ་གོམས་འདྲིས་བསྐྱེད་པའི་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སེམས་ལུང་གི་ངོ་བོ་ཀུན་གཞི་མ་གཡོས་པའི་ངང་ལ་རིག་པ་མ་བཅོས་པར་རྒྱུན་དུ་སྐྱོང་བའི་ལུང་དང་། ཇི་སྲིད་བསྐལ་པའི་བར་དུ་སྐྱོང་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སེམས་མ་གཡོས་པའི་ངང་ལ་རིག་པ་མ་ཡེངས་པའི་ངང་ཐག་མཐུད་དེ་སྐྱོང་བའི་ལུང་དང་། སེམས་རང་བཞིན་གསལ་བར་སྣང་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ལ་ངོ་བོ་འདི་ཞེས་དངོས་སུ་བསྟན་དུ་མེད་པ་འཛུབ་ཁྲིད་དམིགས་ཚུགས་སུ་ངོ་སྤྲོད་དེ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་འཇོག་པའི་ལུང་དང་དགུ་རུ་གསུངས་སོ། །” 29ཞེས་རྣམ་གྲངས་དངོས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་ལ་དཔག་ན། ༡ གབ་པ་དགུ་སྐོར། ༢ གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ་བ། ༣ ལུང་ནོན་ཆུང་བ། ༤རིག་པ་ཁུ་བྱུག ༥ ཅོག་བཞག ༦ རྒྱུན་ཐག་གམ་རིག་པ་རྒྱུན་ཐག ༧ ལུང་གི་རྒྱུན་ཐག ༨ གྲངས་བརྒྱད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་ཚུལ་ལ་བརྟག་ན། དེང་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དཔེ་ཆ་འཕྲུལ་དཔར་མ་རྣམས་སུ་བསྒྲིགས་ཡོད་པའི་ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ་ཞེས་པ་མཇུག་ཏུ་བྱང་གཏེར་ཡིན་ཞེས་གསལ་བ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནམ་སྙམ་ཡང་དཔྱད་རིགས། ༩ སྣང་ལ་དངོས་མེད་འཛུབ་ཚུགས་ལྷུག་པར་བཞག་པའི་ལེའུ་བཅས་ཡིན་འདུག གོང་གསལ་སྐྱབས་སྟོན་གྱི་གསུང་ཚིག་བཞིན་སེམས་ཕྲན་སྡེ་བདུན་ཁུ་བྱུག་དབྱིངས་འཆད་དང་བཅས་ཏེ་དགུ་ཞེས་པ་འདིར་སླར་ཡང་སྤྱད་ཀྱང་ཞིབ་ཕྲའི་ངོས་འཛིན་སྐབས་དབྱིངས་འཆད་ཀྱི་ཐད་ནས་གསལ་ཁ་ཅི་ཡང་བསྟན་མེད།

བཞི་པ། མཐའ་བསྡོམས།

　　དེ་ལྟར་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་དག་གིས་སྐབས་ཀྱི་དོན་གནད་བཀྲལ་བའི་འཆད་འགྲེལ་རྒྱས་བསྡུས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཟིན་པ་ལྟར། འདི་ནི་བདག་གིས་མཐོང་ཚོད་ཙམ་དུ་བཀོད་པ་ཡིན་པ་ལས་ད་དུང་བདག་གིས་མ་མཐོང་བའི་འགྲེལ་བརྗོད་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། འདིར་དྲངས་ཟིན་གྱི་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་གྱི་ཐད་ནས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཞིབ་ཕྲའི་རྣམ་བཞག་འཇོག་ཚུལ་དངོས་སུ་གསལ་བ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་མི་འདྲ་བ་ཁག་བཞི་རུ་དབྱེ་ཆོག་པར་སེམས། སྒ་སྟོན་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་དང་། ལྷོ་གཏེར་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ཞལ་མཐུན་པའི་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་དང་གཅིག འདིར་དམིགས་བསལ་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་གྲལ་དུ་ལྟ་སྒོམ་ཤོག་གཅིག་མ་བཞག་ཡོད། སྐྱབས་སྟོན་དང་མཁན་ཆེན་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་དང་གཉིས། ཁོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་དུ་དབྱིངས་འཆད་དེའི་ཁོངས་བགྲངས་ཡོད། ཤར་རྫ་རིན་པོ་ཆེའི་སྡེ་སྣོད་མཛོད་དང་དབྱིངས་རིག་མཛོད་ཞལ་མཐུན་པར་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་དང་གསུམ། འདིར་ནུབ་ཟིན་པར་གྲགས་པའི་བྱང་སེམས་ཉག་ཐག་དེའི་ཁོངས་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་དང་བཞི། འདིར་ཁོང་གིས། ཇི་སྲིད་བསྐལ་པའི་བར་དུ་སྐྱོང་ཐབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སེམས་མ་གཡོས་པའི་ངང་ལ་རིག་པ་མ་ཡེངས་པའི་ངང་ཐག་མཐུད་དེ་སྐྱོང་བའི་ལུང་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། ད་ལྟར་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དཔེ་ཆ་འཕྲུལ་དཔར་མ་རྣམས་སུ་བསྒྲིགས་ཡོད་པའི་ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ་ཞེས་པ་དེ་ངོས་འཛིན་གྱིན་ཡོད་དམ་སྙམ། གོང་གསལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཚུལ་བཞི་པོ་ནི། འདིར་གྲངས་དགུ་རུ་ཞིབ་ཕྲར་གཏན་ལ་འབེབ་མཁན་རྣམས་བཀོད་ཡོད་པ་ལས། གཞན་དུ་མཁས་པ་མང་ཆེ་བས། བསེན་ཐུབ་ཀྱི་ལུང་ཚིག་རྐང་དགུ་པོ་དེ་བསྐྱར་ཟློས་ཡང་ཟློས་ཚུལ་དུ་དྲངས་པ་དང་། འགའ་ཞིག་གིས་གབ་པ་ལ་སོགས་སེམས་ཕྲན་སྡེ་དགུ་ཞེས་པ་ཙམ་དང་། ཡང་ན་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུའི་དཔེ་ཚན་རེ་ཟུང་གི་གྲངས་སྨོས་པ་ཙམ་ལས་ཁ་གསལ་པོ་བྱུང་མེད། དེས་ན་ད་དུང་འདིའི་ཐད་མུ་ནས་མུ་རུ་དཔྱད་པར་འོས་པའི་གནས་སུ་མཐོང་བས་ད་ལན་རེ་ཞིག་དེ་ཙམ་མོ། །

　　སྤྱི་ལོ༢༠༢༤ལོའི་ཟླ་བ་༦ཚེས༢༦ཉིན་མཇུག་གྲུབ་པར་བྲིས། སྤྱི་ལོ༢༠༢༥ལོའི་ཟླ་བ༥་ཚེས༨ཉིན་དག་བཅོས་བྱས།

　　ཟུར་མཆན།

　　1འདིར་ཤས་ཆེར་ཞེས་སྨོས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། བོན་གྱི་གཏེར་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་ཁག་དང་། བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་གྱི་དཀར་ཆག་ཁག་ལས་སེམས་སྨད་སྡེ་དགུ་འདི་མདོ་སྔགས་སེམས་གསུམ་ལས་སེམས་ཕྱོགས་ཏེ་བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་མོའི་བོན་སྡེའི་གྲལ་དུ་བཞག་ཡོད་པས། ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྫོགས་་ཆེན་གྱི་བོན་སྡེའི་གྲལ་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འོན་ཏེ《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》ལས་ཆ་ལག་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་ཞེས་པ་དེ་ཐེག་པ་བརྒྱད་པ་ཡེ་གཤེན་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན། ཞུ་ཡེ་ཤེས་རིན་ཆེན་གྱིས་མཛད་པའི《བྱང་སེམས་གབ་པའི་འགྲེལ་པ་རིག་པའི་བང་མཛོད》དུ་གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆེ་བ་དང་། གསེར་གྱི་ལུང་ནོན་ཆུང་བ། ཅོག་བཞག་བཅས་ནི་ཐེག་པ་བརྒྱད་པ་ཡེ་ཤེས་པའི་བོན་དུ་གཏོགས་པ་དང་། བྱང་སེམས་གབ་པ་དང་། རྒྱུན་ཐག ལུང་རྒྱུན་ཐག་བཅས་ནི་ཐེག་པ་དགུ་པའི་བོན་དུ་གཏོགས་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་ཤག་བྱས་ཡོད།

　　2 གནས་སྟངས་འདི་དག་གི་སྐོར་ཕྲན་གྱིས་བྲིས་པའི《བོན་དཔེ་བྱང་སེམས་གབ་པ་དང་། དབང་ལྡན་ཞུ་ཚང་གི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ》ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ལས་གང་འཚམ་གླེང་ཡོད།

　　3སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ། 《རྒྱུན་ཐག་གི་འགྲེལ་པ་བཞུགས་སོ། །》གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ། དེབ་༡༣༦པ། ཤོག་ངོས༢༧༠ལས་གསལ།

　　4 སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ། 《གསས་མཁར་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་སྤུངས་སྒྲོན་མ་གསལ་བའི་ཏན་ཏྲ་ལས་ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ་སྟོན》གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ། དེབ་༡༣༦པ། ཤོག་ངོས༣༡༨ལས་གསལ།

　　5《གསུང་རབ་སྒོ་མཛདོ་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ》 པོད༡༣༦ ཀ ཤོག་ངོས་༣༤༣ལས་གསལ།

　　6 བོད་ཆུ་བྱ་ལོ་སྤྱི་ལོ༩༡༣ལོར་གཏེར་སྟོན་ཨ་ཙ་ར་མི་གསུམ་གྱིས་བསམ་ཡས་ནས་བོན་སྡེ་གཏེར་ལས་དྲངས་པ་དེ་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལས་བོན་གཏེར་གྱི་ཐོག་མར་ངོས་འཛིན་བྱེད། དེ་ཡང་།《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་》ལས། “ལྷོ་བལ་ཨ་ཙ་རུ་(ར)མི་གསུམ་གྱི་སྙན་དུ་བོད་ཡུལ་དུ་གསེར་ཅི་ཙམ་སླང་(བསླང་)དུ་ཐོབ་པར་ཐོས་ནས། བོད་དུ་འོང་པས་ལ་སྟོད་དུ་རྟོལ་ནས། གསེར་ཨ་ཡང་རྩེ་གཅིག་ཀྱང་མེད། བྲག་དམར་བསམ་ཡས་བྱ་བ་ན། གསེར་མང་པོ་ཡོད་བྱ་བ་ཐོས་ནས། བསམ་ཡས་སུ་འོང་ནས་ནུབ་མོ་སྐོར་བ་བྱས་པས། བཀོད(དཀོར)གཉེར་ན་རེ། ཁྱེད་ལྷོ་བལ་གྱི་མི་དད་པ་ཅན་འདུག་པས་མོས་གུས་གྱིས་ཟེར་ནས། ཨ་ཙ་ར་ནང་དུ་བཞག་ནས། སྒོ་བཅད་ནས་སོང་སྐད། དེར་སྒྲོམ་གཅིག་ལ་ཁྲོ་ཆུས་རྒྱ་བཏབ་པ་ཞིག་འདུག་ནས། བཏེག་པས་ལྗིད་ནས་མ་ཐེག་གསེར་ཡོད་སྙམ་ནས། ཁྲོ་ཆུ་དང་གསེར་ཆུ་ཁོལ་མའི་རྒྱ་བཅག་ནས་སྒྲོམ་བུ་ཁ་ཕྱེས་པས་སྒྲོ་བ་གསུམ་བྱུང་སྟག་སྒྲོ། གཟིག་སྒྲོ། དོམ་སྒྲོ་གསུམ་ཁྱེར་ནས་ནུབ་མོ་བྲོས།”ཞེས་དང་། “དོམ་སྒྲོ་ནས་སྡེ་སྣོད་བོན་རྣམས་ལ། དེའི་ནང་ནས་གསང་སྔགས་བོན་རྣམས་བྱུང་།” [1]ཞེས་དང་། “སྟག་སྒྲོ་ནང་ནས་འདུར་བའི་བོན་སྡེ་རྣམས་བྱུང་། གཟིག་སྒྲོ་ནང་ནས་མངོན་པའི་སྡེ་རྣམས་བྱུང་”ཞེས་སྒྲོ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་བོན་སྡེ་གང་དང་གང་བྱུང་བའི་སྐོར་དང་། དེ་ཉིད་ལས། “ཨ་ཙ་རས་ཐོན་ནས་བྱང་སྟོད་དུ་དར་བས་བྱང་གཏེར་དུ་གྲགས་པ་འདི་ལ། བོན་སྡེ་འདི་རྣམས་ཡོད་དོ།། ཕྱིའི་བོན་གསུམ། ནང་གི་བོན་གསུམ། གསང་བའི་བོན་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །” ཞེས་དང་། “གསང་བ་རྫོགས་ཆེན་སྒྲུབ་ལུང་། སྤྱི་ལུང་དབྱིངས་ཉིད། ཨ་དཀར་ཡང་རྩེ།”ཞེས་དང་། “ཡང་རྩེ་བོན་སྡེ་ལ། རྒྱུད་སྡེ་གསུམ་སེམས་ཀྱི་ཐ་རམ་ཆེན་པོ། གབ་པ་དགུ་སྐོར་གྱི་རྒྱུད། གཡུང་དྲུང་ཡེ་ཁེབ་སེམས་སྨད་བཞིའི་རྒྱུད་དོ། །” ཞེས་སྒྲོ་བ་གསུམ་ནས་བོན་སྡེ་གང་དང་གང་བྱུང་བ་དང་། དེ་དག་ལ་བྱང་གཏེར་ཞེས་སྨོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། བོན་སྡེའི་རྣམ་གྲངས་བཅས་གསལ་བ་མ་ཟད། དེ་དག་ལས་གབ་པ་ནི་སྐབས་འདིའི་བོན་སྡེ་ལ་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་གསང་བའི་ནང་ཚན། ཡང་རྩེའི་བོན་སྡེའི་ཁོངས་སུ་བྱུང་བར་གསལ་ཡོད། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། “ཐ་རམ་དགུ་སྐོར་གྱི་སྡེ་ནི། གབ་པ་མ་ལག་བུ་ལག་དང་བཅས་པ”[1]ཞེས་ཐ་རམ་དགུ་སྐོར་ཞེས་པའི་བོན་སྡེའི་ནང་དུ་ཡང་གབ་པའི་སྐོར་བྱུང་ཡོད། གོང་གསལ་ལྟར་བསམ་ཡས་ནས་ཐོན་པའི་བོན་སྡེ་དག་ལ་བྱང་གཏེར་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དང་། སྐབས་དེར་བོན་སྡེའི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་བཞི་ཅུ་ཙམ་ཐོན་ཚུལ《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་》ལས་གསལ་ཏེ། “བྱང་གཏེར་གྱི་བོན་ལ་བོན་སྡེ་སུམ་བརྒྱ་བཞི་ཅུ་ཐམ་པ་བཞུགས་པ་ལ།” ཞེས་གསལ་ཡོད། སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། 《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང》བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་ལྔ་པ། ཤོག་ངོས༢༩༡ལས་གསལ།

　　7 ར་ལྗགས་བོན་གཏེར་ནི་ར་ལྗགས་གཡུ་བོ་དང་ར་སྒོམ་དངོས་གྲུབ་གཉིས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་གཏེར་དུ་བཞེས་པར་གསལ། དེ་ཡང་《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་ལས། “བོན་ལ་རྒྱ་ཆེ་གྲངས་མང་ཡང་། བཀའ་གཏེར་གཉིས་སུ་ཐམས་ཅད་འདུས། གཏེར་ལ་མང་ན་ཡང་ར་ལྗགས་ལུགས་ཀྱི་བོན་ལ་འདི་ལྟར་འདོད། དང་པོ་ར་འབྲོགས་གཉན་གྱི་ར་ལྗགས་སྐྱིད་རྒྱལ་གྱི་གདུང་རྒྱུད། ར་ལྗགས་གཡུ་བོ(གཡུ་ཕོའང་ཟེར)བྱ་བ་དང་ར་སྒོམ་དངོས་གྲུབ་བྱ་བ་སྟོན་པར་མ་གྱུར། འབྲས་བུའི་བོན་མི་ཤེས་པའི་དུས་ན། ཡར་འབྲོག་ཏོ་རི་ཡོ་ལུང་བྱ་བ་ན། ཟུག་ར་འཕན་བྱ་བས་བོན་བཤད་པའི་སར་ཕྱིན། ནན་བསྐྱེད་ནས་ཞུས་པས། ཅོག་བཞག་གསུངས་པའི་དབུ་བཙུགས། ནུབ་ཅིག་ཟུག་གི་ཇོ་མོ་ན་རེ། ར་ལྗགས་བོན་པོ་གཉིས་ལ་བཙུན་རྒན་གཉིས་འདུག་ཟེར་སྐད། དེར་ཕྱིན་པས་བཙུན་པ་གཉིས་ན་རེ། ཉིད་ལ་བོན་སྒྲོ་བ་གང་ཡོད་པས། ཟླ་བ་ཚེས་པའི་ཉ་ལ་ལྟད་མོ་འབུལ་འདོད་ཟེར་ནས། སྒྲོ་བ་གཏད་ནས་བལྟས་པས། གཏེར་ཤོག་སྒྲོ་བ་གང་འདུག་སྐད།”ཅེས་དང་། དེ་ཉིད་ལས། “དེར་ཤོག་དྲིལ་ཚོ་བལྟས་པས། སེམས་ཕྱོགས་སྡེ་བཅུ་བྱུང་། མན་ངག་སྡེ་བཞི་དོན་དང་ལྔ། མདོ་བཞི་རྒྱུད་དང་ལྔའོ། །མན་ངག་སྡེ་བཞི་དོན་དང་ལྔ་ནི། རིག་པ་དཀར་པོ་རྒྱུད་ལུང་གི་སྡེ་དང་གཅིག། མུ་མེད་ནམ་མཁའ་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་སྡེ་དང་གཉིས། སེམས་སྨད་བཅོ་བརྒྱད་བྱང་སེམས་གབ་པའི་སྡེ་དང་གསུམ།” ཞེས་གསལ། དེ་ཡང་འདིར་སེམས་སྨད་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱུང་བ་ལྟར་ན་ལྷོ་གཏེར་གྱི་ཁོངས་སུ་བྱུང་བའི་ད་ཡོད་གབ་པའི་དཔེ་ཆ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་གཏོས་ཆེ་བར་སྙམ། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། མདོ་བཞི་རྒྱུད་དང་ལྔ་ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་ལས། “གབ་པའི་ཡང་གཏེར་གསང་བའི་མདོའ།” ཞེས་པ་ཞིག་བྱུང་ཚུལ་གསལ་བ་དང་། རིག་པ་དཀར་པོ་རྒྱུན་གྱི་ལུང་གི་སྡེ་ཞེས་པའི་གྲལ་དུ། “གབ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ལུང”ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བར་གསལ། ལྷག་དོན་སེམས་སྨད་བཅོ་བརྒྱད་བྱང་སེམས་གབ་པའི་སྡེ་ལ་ནང་གསེས་རྣམ་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་བཀྲལ་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། “སེམས་སྨད་བཅོ་བརྒྱད་བྱང་སེམས་གབ་པའི་སྡེ་ལ། མ་བུ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པ་ལ། རྒྱུད་སྨད་དྲུག་ལུང་སྨད་དྲུག་མན་ངག་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན། རྒྱུད་སྨད་དྲུག་ནི། སྤྱི་ལུང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྒྱུད། ལྟ་བ་ཁྱུང་ཆེན་ལྡིང་པའི་རྒྱུད། མན་ངག་སེང་གེ་མཆོང་བའི་རྒྱུད། ཕྱོགས་བྲལ་ངང་མོ་འགྲོས་ཀྱི་རྒྱུད། གདམས་ངག་ཁུ་བྱུག་གསུང་འགྱུར་གྱི་རྒྱུད། རིག་པ་རུས་སྦལ་སྐུམ་པའི་རྒྱུད་དང་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན། ལུང་དོན་སྨད་དྲུག་ལ། གབ་པ་བྱང་སེམས་ཀྱི་ལུང་། རིག་པ་ཁུ་བྱུག་སྤྲོ་བསྐྱེད་ལུང་། སེམས་ཀྱི་ལུང་། ནོན་ཐབས་ཀྱི་ལུང་། སེམས་ཀྱི་ཅོག་བཞག་མན་ངག་གི་ལུང་། ལྷུག་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ལུང་། མི་འགྱུར་འཛུག་ཚུགས་བསྟན་པའི་ལུང་། ལུང་དོན་སྨད་དྲུག་གོ །མན་ངག་སྨད་དྲུག་ལ། མན་ངག་དོན་གྱི་ཐིག་ལེ་དགུ་སྐོར། ཀུན་བཟང་ཐུགས་ལ་གསལ་བའི་མན་ངག །གཤེན་རབ་ས་ཐོབ་པའི་མན་ངག །རིག་པ་ལ་ཆོད་པའི་མན་ངག །སྔོན་འབྱུང་རྗེས་སུ་བཞུགས་པའི་མན་ངག །” ཅེས་གསལ་ཡོད། སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། «གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་།» བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་ལྔ་པ། ཤོག་ངོས༣༡༦ལས་གསལ།

　　8 མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། བྱང་སེམས་གབ་པའི་འགྲེལ་པ་ཀུན་བཟང་གི་དགོངས་པ་གསལ་བྱེད་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར། གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོིགས། དེབ་ཉེར་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས༥༩༢ལས་གསལ།

　　9 མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། 《སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་རྩིས་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》ཤོག་ངོས༢༨༢

　　10 གོང་མཚུངས་ཤོག་ངོས༡༨༣ལས་གསལ།

　　11 དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་གྲགས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། སྟོད་ཆ། ཤོག་ངོས༥༦༡ལས་གསལ།

　　12 ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། བར་ཆ། ཤོག་ངོས་ལས་གསལ།

　　13 སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན》གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། དེབ་དང་པོ། སྟོན་པའི་མཛད་རྣམ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར། ཤོག་ངོས། ༣༣༥ལས་གསལ།

　　14 སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་ལྔ་པ།

　　15 ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའི་རྣམ་ཐར་ལྷོ་གཏེར་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》《མེས་པོའི་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས》དེབ་བཅུ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས༢༢༡ལས་གསལ།

　　16 མཁས་དབང་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག》ཤོག་ངོས། ༢༢༡ལས་གསལ།

　　17 མཁས་དབང་དཔལ་ལྡན་ཚུལ་ཁྲིམས། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན》བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་བཅུ་པ། ཤོག་ངོས༣༤༣ལས་གསལ།

　　18 ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་དཔྱོད་ལྡན་དགའ་བའི་ཚལ། ཤོག་ངོས༢༥༤ལས་གསལ།

　　19 གོང་མཚུངས་ཤོག་ངོས༢༦༡ལས་གསལ།

　　20 མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། བཀའ་འགྱུར་བརྟེན་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་སྒྲིག་ཚུལ་བསྟན་པའི་མེ་རོ་སྤར་བའི་རླུང་གཡབ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་བདུན་པ། ཤོག་ངོས༢༣༩ལས་གསལ།

　　21 སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ། 《རྒྱུུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྩ་ཆེན་པོ་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》 《གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ》དེབ༡༡༨པ། ཤོག་ངོས༡༢༩ལས་གསལ།

　　22 འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ་ཀྱི་འགྲེལ་ཡིད་བཞིན་རྣམ་པར་བཀོད་པའི་རྒྱན》《 སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་ཡང་བཅུད》དེབ་བཅུ་དྲུག་པ། ཤོག་ངོས༢༧ལས་གསལ།

　　33 སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར། 《ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་ངོ་མཚར་རྒྱས་པའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》《 སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དཔེ་ཚོགས》 དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས༣༩ལས་གསལ།

　　24 གོང་མཚུངས་ཤོག་ངོས་ལས་གསལ།

　　25 མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། 《གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག》རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་སྨན་རི་བ་མཉམ་མེད་ཆེན་པོའི་བཀའ་འབུམ། དེབ་དྲུག་པ། ཤོག་ངོས༢ལས་གསལ།

　　26 ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《སྡེ་སྣོད་མཛོད།》སྨད་ཆ། ཀུན་མཁྱེན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། །དེབ་བདུན་པ། ཤོག་ངོས༣༡ལས་གསལ།

　　27 ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《དབྱིངས་རིག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་གསང་བ་ངེས་པའི་རྒྱན》སྟོད་ཆ། ཀུན་མཁྱེན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ། དེབ་བཅུ་གཅིག ཤོག་ངོས༣༤ལས་གསལ།

　　28 གོང་མཚུངས་ཤོག་ངོས༣༤ལས་གསལ།

　　29 ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཐར་ལམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མ། ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ། པོད་བདུན་པ། ཤོག་ངོས༣༦ལས་གསལ།

　　དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

　　༡ སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ། 《རྒྱུན་ཐག་གི་འགྲེལ་པ་བཞུགས་སོ། །》གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ། པོད། ༡༣༦པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༥ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༢ སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ། 《གསས་མཁར་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་སྤུངས་སྒྲོན་མ་གསལ་བའི་ཏན་ཏྲ་ལས་ངང་ཐག་བསྐལ་པའི་སྒྲོན་མ་སྟོན》གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ། པོད། ༡༣༦པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༥ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༣ མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། 《སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་རྩིས་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་བདུན་པ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

　　༤ དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་གྲགས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། 《ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》 སྟོད་ཆ། བར་ཆ། སྨད་ཆ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༢༠ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༥ སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། 《གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང》བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་ལྔ་པ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

　　༦ ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའི་རྣམ་ཐར་ལྷོ་གཏེར་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》མེས་པོའི་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། དེབ་བཅུ་གཉིས་པ།

　　༧ སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན》གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས།

　　༨ ཞུ་ཡེ་ཤེས་རིན་ཆེན། 《བྱང་སེམས་གབ་པའི་འགྲེལ་པ་རིག་པའི་བང་མཛོད》དབང་ལྡན་ཞུ་ཚང་གི་གསུམ་འབུམ། པོད་ལྔ་པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༨ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༩ མཁས་དབང་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག》ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༣ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༨ མཁས་དབང་དཔལ་ལྡན་ཚུལ་ཁྲིམས། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན》བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་བཅུ་པ།

　　༡༠ ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་དཔྱོད་ལྡན་དགའ་བའི་ཚལ།》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༡ མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན། 《བཀའ་འགྱུར་བརྟེན་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་སྒྲིག་ཚུལ་བསྟན་པའི་མེ་རོ་སྤར་བའི་རླུང་གཡབ》ཁྲི་བསོད་བསྟན་གྱིས་བསྒྲིགས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ། པོད་བདུན་པ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

　　༡༢ སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ། 《རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྩ་ཆེན་པོ་གསང་བ་བསེན་ཐུབ》གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ། དེབ༡༡༨པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༥ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༣ འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྩ་རྒྱུད་གསང་བ་བསེན་ཐུབ་ཀྱི་འགྲེལ་ཡིད་བཞིན་རྣམ་པར་བཀོད་པའི་རྒྱན》 སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔའི་ཡང་བཅུད། དེབ་བཅུ་དྲུག་པ། ༢༠༡༣ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༤ སྐྱབས་སྟོན་རིན་ཆེན་འོད་ཟེར། 《ཁྲོ་བོ་དབང་ཆེན་ངོ་མཚར་རྒྱས་པའི་རྣམ་བཤད་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》 སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དཔེ་ཚོགས། དེབ་གཉིས་པ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༨ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༥ མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། 《གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག》རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་སྨན་རི་བ་མཉམ་མེད་ཆེན་པོའི་བཀའ་འབུམ། དེབ་དྲུག་པ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༦ མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན། 《བྱང་སེམས་གབ་པའི་འགྲེལ་པ་ཀུན་བཟང་གི་དགོངས་པ་གསལ་བྱེད་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར》 གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས། དེབ་ཉེར་གཉིས་པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༠ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༧ ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《སྡེ་སྣོད་མཛོད།》སྨད་ཆ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་དཔེ་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། ཀུན་མཁྱེན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། ། དེབ་བདུན་པ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན

　　༡༨ ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《དབྱིངས་རིག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་གསང་བ་ངེས་པའི་རྒྱན》སྟོད་ཆ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་དཔེ་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། ཀུན་མཁྱེན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། ། དེབ་བདུན་པ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ལོར་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

　　༡༩ ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན། 《གསང་དོན་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཐར་ལམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མ》གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་དཔེ་རྙིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། ཡོངས་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ། པོད་བདུན་པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།