ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས“ཕ”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་དོན་མཐའ་དཔྱོད།

　　ནང་དོན་གནད་བསྡུས། ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཡིག་ཚང་ལས། བོན་གྱི་ཆོ་ག་བྱེད་མཁན་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཐེངས་བཅུ་ལ་བྱུང་བ་ལས་ཐེངས་དྲུག་ལ་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་ཕ་སྦྱར་བ་དང་། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་ལ་བྱུང་བ་ལ་ཐེངས་བརྒྱད་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་ཡོད་པས་སྐབས་འདིའི་ཕ་ཞེས་པ་ད་ལྟའི་གོ་བ་ལེན་ཚུལ་གྱི་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ལ་གོ་ན་མི་འོས་པ་གསལ་ཞིང་། དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དང་། བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་། འབུམ་བཞི་སོགས་ལས་ཀྱང་བོན་པོ་དག་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་པས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་རྒྱུན་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་བཅོས་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་ལ་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་ན་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་ཕ་ཞེས་པ་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་གཅིག་པུར་མ་ཟད། བོན་པོ་དང་གུས་མིང་། ཆོ་ལོ། བླ་མའམ་དགེ་རྒན་བཅས་འཇུག་ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པ་ཞིབ་བརྗོད་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་འབྱུང་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ཞེས་པའི་བརྡ་དོན་ལེགས་པར་བཀྲལ་ཡོད་དོ། །

　　གནད་ཚིག ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་། ཕ། གོ་དོན།

གླེང་གཞི།

　　སྤྱིར“ཕ”ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲས་ཀྱི་བཅུ་བཞི་པ་ཡིན་ཞིང་། སྡེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ན་སྡེ་བ་བཞི་པའི་ཡི་གེ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་དང་བྲག་ཡིག། ཅོང་ཡིག། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་སོགས་ལས་མང་དུ་འབྱུང་བའི“ཕ”ཡིག་ཕལ་ཆེ་བ་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ལ་འཇུག་པར་མ་ཟད། ཕ་དང་འབྲེལ་བའི“ཕ་མ”དང“ཕ་ཡུལ།” “ཕ་གཞིས།” “ཕ་ཁུ།” “ཕ་ཚན།” “ཕ་སྤུན”སོགས་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ཀྱི“ཕ”ཡིག་རྩ་བ་བྱས་ཏེ་གྲུབ་པའི་མིང་ཡིན་ལ། ཡབ་དང་མ་འབྲེལ་བའི“ཕ་རོལ”དང“ཕ་གི།” “ཕ་ལོགས།” “ཕ་ངོས”སོགས་ཀྱིས་ཁ་ཕྱོགས་སྟོན། “ཕ་བོང”གིས་རང་བྱུང་གི་རྡོ་ཆེན་པོའི་རིགས་དང“ཕ་ཝང”གིས་འདབ་ཆགས། “ཕ་འབབ”1དང“ཕ་ཕོག།”2 “ཕ་གུ”3སོགས་ཀྱིས་དངོས་པོ་སྟོན། འདིའི་སྐོར་ནི་རྒྱུས་ཆེ་ཞིང་གོ་བདེ་བས་ཞིབ་ཏུ་གླེང་བའི་ངལ་བ་སྤངས་སོ། །ཡིན་ནའང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་མིང་ཐེངས་བཅུ་ལ་བྱུང་བ་ལས་ཐེངས་དྲུག་ལ“ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ”ཞེས“ཕ”སྦྱར་ཞིང་། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་པའི་མིང་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་ལ་བྱུང་བ་ལས།“ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད”ཞེས་ཐེངས་བརྒྱད་ལ“ཕ”སྦྱར་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཅུང་ཟད་འཕྱི་བའི་བོད་ལྗོངས་ལྷོ་བྲག་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དང་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་དཔལ་ཁྲིའི་མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་ཡིག་ཚང་། བོན་གྱི་འབུམ་བཞི་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་ལྷ་རབས་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་དུའང་བོན་པོ་དག་ལ“ཕ”4སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་མང་དུ་འབྱུང་བས། བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ནས།“ཕ”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ཀྱི་དོན་གཅིག་པུར་གོ་བ་བླངས་ན་ཁྱབ་ཆུང་བའི་སྐྱོན་འདུག་པ་ཤེས་སླའོ། །

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་འབྱུང་བའི“ཕ”ཡིག་འདིའི་བརྡ་དོན་རྟོགས་པ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་སྟེ། བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་སྒྲིག་གཞི་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་གོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ན། སྐབས་དེའི་བོན་པོ་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། བོན་པོ་རྣམས་ལ་མཐོ་དམན་ཡོད་མེད་སོགས་སྐབས་དེའི་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཀྱི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་གཉིས་སྣང་བརྙན་གཅིག་གི་རྒྱུན་ཡིན་མིན་དང་དེ་ལྟ་བུའི་འགྱུར་བ་ཅི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་བོན་པོ་དག་ལ་རྩ་འཛུགས་ཡོད་མེད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཡིག་ཚང་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་དོན་གནད་འགངས་ཆེན་དང་འབྲེལ་བས། “ཕ”ཞེས་པའི་བརྡ་དོན་སྐོར་ལ་བློ་ཞིབ་མོས་འཇུག་པ་ལ།

དང་པོ། ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་དང་དཔྱད་འབྲས་ངོ་སྤྲོད་པ།

གཅིག ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན།

　　1.ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་བྱུང་ཚུལ།

　　“གཤེན་རབ་མྱི་བོ”5ནི། P.T.1068ལས་ཐེངས་གཉིས་ལ་བྱུང་བ་དང་། P.T.1134ལས་ཐེངས་གཉིས་ལ་བྱུང་བ། P.T.1136ལས་ཐེངས་གཉིས་ལ་བྱུང་བ། P.T.1194ལས་ཐེངས་གཉིས་ལ་བྱུང་བ། P.T.1289ལས་ཐེངས་གཅིག་ལ་བྱུང་བ། ITJ_0731ལས་ཐེངས་གཅིག་ལ་བྱུང་བ་བཅས་ཁྱོན་ཐེངས་བཅུ་ལ་བྱུང་ཡོད་པ་གཤམ་ལྟར།

　　2.ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་བྱུང་ཚུལ།

　　འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ནི། P.T.1068ལས་ཐེངས་གསུམ་ལ་བྱུང་བ་དང་། P.T.1134ལས་ཐེངས་ལྔ་ལ་བྱུང་བ། P.T.1194ལས་ཐེངས་བཞི་ལ་བྱུང་བ། ITJ_0731ལས་ཐེངས་གཅིག་ལ་བྱུང་བ་ཁྱོན་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་ལ་བྱུང་ཡོད་པ་གཤམ་ལྟར།

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཁྱོན་ཐེངས་བཅུ་ལ་བྱུང་བ་ལས། ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་ཕ་སྦྱར་བ་ཐེངས་དྲུག་དང་། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཁྱོན་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་ལ་བྱུང་བ་ལས། ཕ་དུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་དུར་གཤེན་རྨ་ད་ལ་ཕ་སྦྱར་བ་ཐེངས་བརྒྱད་ཡོད་དོ། །

གཉིས། དཔྱད་འབྲས་ཀྱི་སྐོར།

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་སྔ་མ་དག་གིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཀྱི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ཀྱི“ཕ”ཡིག་བསྒྱུར་སྐབས། “父”དང“父亲”6ལ་བསྒྱུར་པ་དང་། “祖师”7ལ་བསྒྱུར་པ་སྟེ་ཕྱིས་ཀྱི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་གོ་བ་སོགས་ཡོད་ཅིང་། བོད་རིག་པ་བ་ལྕམ་མེ་ཁུ་ཐང་ན(Ariane Macdonald)ཡིས། “ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་ཕ་ཞེས་བརྗོད་པས། ཕྱིས་ཀྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་མིང་མཚུངས་ཀྱང་མི་སྣ་གཅིག་མིན”8པའི་ཚུལ་བརྗོད་ཅིང་། ལིས་ཡོ་ཡེ(李有义)9དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད(陈践)གཉིས་ཀྱིས“ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པ་བོན་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་གོ་བ”10དང་། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་བྱུང་འཕེལ་སྤྱི་དོན》ལས“བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་བྱ་བ་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། ཁོ་ནི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཆོ་ག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་སྟོན་པ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ལ་རྟག་ཏུ་ཕ་དང་ཨ་མྱེས་ཞེས་འབོད་པས། ཁོའི་སྣང་བརྙན་ལྷ་རུ་འཕེལ་བའི་བཟོ་འདུག་གོ”11ཞེས་དང་། 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཞིབ་འཇུག》ལས། “ཕ་ནི་བོན་པོ་རྣམས་ལས་རིམ་པ་ཅུང་མཐོ་གྲས་དང་། དེའི་མཐུ་དང་ནུས་པ་ནི་བོན་པོ་ལས་ཅུང་ཁྱད་འཕགས་དང་འབུར་དུ་ཐོན་པ་ཡིན་ཏེ། ཕ་ཞེས་གཙུག་ཏུ་བཀུར་ཏེ་སྟོན་པར་གྱུར་པ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལྟ་བུ་ཡིན”ཞེས་དང་། ཁྱད་པར་དུ“སྟོན་པ་ཞེས་པ་དེ་ཕ་ཞེས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིག་རྙིང་དང་མདོ་སོགས་བསྡུར་པ་བྱས་ན་རྟོགས་ཐུབ”ཅེས་དང་། “སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་པོའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་སྒྲིག་གཞི་དང་གཞུང་ལུགས་ཆ་ཚང་ལྡན་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གསར་གཏོད་བྱས་ནས་ཀུན་གྱིས་བཀུར་བའི་ཕའམ་སྟོན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད”12ཅེས་བརྗོད་མོད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་གཞིར་བཟུང་ན་སྟོན་པ་ཞེས་པ་ཕ་ལས་བྱུང་བ་དང་ཁྱད་པར་ཕ་དང་སྟོན་པ་གཉིས་ཀྱི་གོ་བ་གཅིག་ཏུ་སྦྱར་བ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱིས་མི་འདང་སྟེ། འདི་ལྟར་ན་ཡིག་རྙིང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་དང་ཕ་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་། ཕ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོག་སོགས་ཀྱང་སྟོན་པར་འགྱུར་དགོས་པས་དེ་ལྟར་མིན་ནོ། ། ལྡན་ནོ་བྷེ་རོན་སི་ཀི(Daniel Berounský)ཡིས། 《བྱོལ་རབས》ལས་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་ཕ་ནི། “ཕ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་ཁོ་རང་ཆོ་ག་ལ་མཁས་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་སྣང་བརྙན་དང་ཁྱད་ཆོས་དེ་མཚོན་པ་འདྲ་མོད། ཡིག་ཆ་གཅིག་ཏུ་མི་སྣ་གསུམ་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་པས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཡང་ཐག་གཅོད་དཀའ”13ཞེས་བརྗོད་པ། གུ་རུང་སྐལ་བཟང་ནོར་བུས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པར་འགྱུར་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ“གཤེན་རབ་རབ་མྱི་བོར་སྐབས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཕ་ཞེས་འབོད་པ་ནི། ཁོང་ནི་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་ལས་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པར་སྙམ་སྟེ། བོན་གྱི་ཀླུ་འབུམ་ཁྲོད་དུའང་ཁོ་ནི་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་ལས་གཙོ་བོ་དེ་གྱུར་འདུག”14ཞེས་བརྗོད་པ་སོགས་མིག་སྔའི་དཔྱད་འབྲས་དག་གིས་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་ཕ་ཞེས་པའི་བརྡ་དོན་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་མ་གྱུར་རོ། །

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གཞིར་བཟུང་ན། སྐབས་དེའི་བོན་པོ་དག་ལས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ནི་བོན་པོ་གལ་ཆེ་ཤོས་དང་ནུས་པའང་ཆེ་ཤོས་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་གྱི་བོན་པོ་རྣམས་ལ་ཕ་སྦྱར་མེད་པས། སྐབས་འདིའི་ཕ་ཞེས་པ་ནི་ཆོ་ལོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་སྟབས་བདེའི་ངོས་འཛིན་ཙམ་ལས་ཕ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་དངོས་དང་ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱར་བའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་ལེགས་པར་རྟོགས་མི་ནུས་ཀྱང་། ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་། ལྷ་རབས་དང་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་། གཞན་ཡང་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་ཁྲོད་དུ།“ཕ”ཡིག་མང་དུ་འབྱུང་བས། དེ་དག་ལ་ནན་ཏན་གྱི་དབྱེ་ཞིབ་དང་མཐར་ཆགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་ན། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཀྱི་ཕ་ཡིག་གི་གོ་དོན་གསེད་འགྲོལ་བྱེད་པ་ལ་ཆར་བ་ཆུ་གྲོགས་དང་ཉི་མ་མེ་གྲོགས་སུ་འགྲོ་བས་འདིར་ཞིབ་ཏུ་གླེང་བར་བྱའོ། །

གཉིས་པ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་། ལྷ་རབས་དང་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་དུ“ཕ”བྱུང་ཚུལ།

གཅིག དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་བྱུང་ཚུལ།

　　1. ཕ་ནི་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པ།

　　བོད་ལྗོངས་ལྷོ་བྲག་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་ལས་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ《གནག་རབས》བྱ་བ་ལས། “བོན་ལ་གྲའ་ཚོལ་བ་། ཕ་ལ་དོ་འཚོལ་བ། །”15ཞེས་དང་། “གཡུང་དྲུང་གྱི་དཔལ་མཁར་རྩེ་རྒུའི་ནང་ན། དབལ་གཤེན་ལ་བྲག་གར་བུ་འི་སྐྱོལ་བཞུགས་སོ། །དེ་མངའ་ཅྀ་ལ་མཛད་ན། །ལྷ་ཤྀང་དོར་རྒུ་དང་། ལྷ་ཆབ་འཕྲུལ་རྒུ་ལ་། མངའ་མཛད་དོ། །དཀོར་དུ་ཅྀ་མངའ་ན། གཤེན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྟ་བདུན་མངའ། །རྟ་ཡན་གཡང་དུ་ཡན། །གཤེན་ཡུན་གཡུག་འབྲང་ན། །འབྲས་ཀྱི་ལྗང་པ་འཚལ་ཞིང་མཆིས་ན། །དོ་མོད་གདུགས་བས་ན། ཕ་བོན་གྱི་ཞལ་ནས། སྟ་དང་རྨང་སྟོར་སྐད། སང་ནམ་ནངས་རྒུང་སངས་ན། །གཤྀན་ཁྲི་ཐང་བརྒྱད་ནྀ། །རྟ་རྗེས་རྨང་རྗེས་གཅོད་དུ་གཤགས། །ཉྀ་མ་དྲོས་ཙམ་ན། །མྱི་འྀ་རྗེས་ཅིག་བྱུང་། །ཉི་མ་ཕྱེ་ཕམ་ན་རྟ་འི་རྗེས་ཅིག་བྱུང་། །གཤེན་གྱི་ཞལ་ན་རེ། ཕ་ལ་རྐུ་བྱུང་ངོ། །བོན་ལ་གྲའ་དར་རོ། །”16ཞེས་པ་ལས། “ཕ་བོན་གྱི་ཞལ་ནས”ཞེས་པ་དང་།“གཤེན་གྱི་ཞལ་ན་རེ”ཞེས་པ་ནི་དབལ་གཤེན་ལ་བྲག་གར་བུ་འི་སྐྱོལ་བྱ་བ་ལ་གོ་ཚུལ་ཚིག་གི་བབས་ལས་རྟོགས་སླ་ཞིང་། རྗེས་ཀྱི“ཕ་ལ་རྐུ་བྱུང་ངོ”ཞེས་པའང་གཤེན་ནམ་བོན་པོ་ལ་གོ་བ་ཤེས་ཏེ། དབལ་གཤེན་ལ་བྲག་གར་བུ་འི་སྐྱོལ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྟ་བདུན་མངའ་བ་དེ་ཉིད་ནི་གཤིན་ཁྲི་ཐང་བརྒྱད་རྐུ་ལ་ཡོང་བས་ཤེས་སོ། །

　　《བྱོལ་རབས》ལས། “བསྒམ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱི་ཞལ་ནས། །གནམ་གྱི་བོན་པོ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་བྱ་བ་དང། །སྒྱུ་ཆེ་ལ་འཕྲུལ་དྲག་སྟེ། །གཏོ་མཁས་ལ་དཔྱད་རྣོ། །ཐན་དང་ཕྲྀན་པ་རུ། རྗྀ་དང་སྐྱེ་ཆེད་པོ་ལ། །ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་ཞལ་ནས། །སྨྲ་ཡུལ་ཐང་བརྒྱད་ནས། །སྨྲ་ཐེན་བ་ལ། །ཀླུ་རྗེ་བཙན་བའྀ་ལྟས་ངན་ཆོ་མ་ཆོ་རྒུ་དང། །ཡྀ་དགས་ཆོ་མ་ཆོ་རྒུ་དང་། །བྱ་ལྟར་གཏོར་གྱིས་བླངས་མ་ཁད། །ཉ་ལྟར་ཚེད་ཀྱིས་བཅུས་མ་ཁད། །གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱི་འཚལ། །གཤེན་གསུམ་གནམ་ལས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །དེ་སྐད་བགྱིས་པ་ལ། །ཕ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ཞལ་ནས། །”17ཞེས་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ལ་སྔ་མར་བོན་པོ་དང་ཕྱི་མར་ཕ་སྦྱར་བས་སྐབས་འདིར་བོན་པོ་དང་ཕ་གཉིས་དོན་གཅིག་པའི་ཚུལ་རྟོགས་ཐུབ། ཡང་། “ཕ་བོན་གྱི་གླུད་ཡང། །སྟོང་རི་ཡང་དེ་ནས་བྱུང་ཞིང་བསྲིད་དོ། །”18ཞེས་དང་། “ཕ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་གཉེར་ནས། །གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་ན། །”19ཞེས་དང་། “ཕ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་གནམ་ནས་གཉེར་སྟེ། །ལྟས་ངན་ཅི་ལས་བྱོལ་ན། །”20ཞེས་འབྱུང་བའང་གོང་དང་མཚུངས་པར་བོན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །གཞན་ཡང་། 《རྨ་ཐེམ་པ་དགུ་བརྒལ་བ》ལས། “ཕ་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཁོང་གྱིས་བླུས”21ཞེས་དང་། “ཕ་ཡ་ངལ་ཁྱྀམ་གོང་གྱིས་བླུས་སོ”22ཞེས་ཐེངས་གཉིས་ལ་འབྱུང་བའི་ཕ་ཡང་བོན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །《རྣེལ་དྲི་འདུལ་ཐབས》ལས། “ལྷོ་བོན་མོན་བོན་ཐོད་དཀར་གཉེར། །ཁང་ཟ་ཐྀས་དང་སྤ་ཡེ་ཡེ་གཉེར། ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་གཉེར།”23ཞེས་དང་། “སྐྱྀ་གཤེན་རྒྱན་ངར་གྱྀས། ངས་པོ་བྲག་མར་གླང་གྱྀ་སེར་འག་ནས། །ཨ་བོ་ཡ་ངལ་གཉེར། ཉིན་གསུམ་བསངས། མཚན་གསུམ་བགྱེར།”24ཞེས་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་ལ་ཕ་དང་ཨ་བོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་གཉིས་སྦྱར་བ་ལའང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་གནས་ཏེ། མདོ་སྨད་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་བའི་དྲང་རྒན་ལ“ཕ་དྲང་རྒན”དང“དྲང་རྒན་ཨ་བོ”25ཞེས་གདམ་ངར་འབོད་ཅིང་ཨ་བོ་ཞེས་པ་ནི་ཡབ་ལ་འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་པས། དེ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཡང་བོན་པོ་ལ་འཇུག་ཚུལ་འགབ་ཏུ་སྨྲའོ། །“གཤེན་རྒུ་གདོ་བགྱྀས་ཏེ། འདྀ་ཅྀས་ཀྱང་མ་ནོས་ཏེ། ཁར་སང་ཁར་ཉྀན་སྔུན། ཡར་ཏེ་ལྷ་མ་བསངས། མར་ཏེ་དྲྀ་མ་བཏུལ། ད་ཅྀས་ཀྱང་མྱྀ་ཐུབ་མྱྀ་ཅོད་ཏེ། །ཡར་ལ་ལྷ་བསང་འཚལ། རྣེལ་དྲི་ཐྲག་བཤར་སྤྱག་ཡང་འཚལ། ཡར་ཏེ་ལྷ་བསང་མཚལ། མར་ཏེ་དྲི་གདུལ་མཚལ། ཕ་ཡ་ངལ་གྱྀམ་ཀྱོང་གྱིས། ལམ་སུམ་མདོ་ཤེད་དུ། སྲྀ་གུང་རྒུ་མཛོལ་རྒུ། ཤ་མ་ཅྀག་འགལ་པ་ཅྀག།”ཅེས་དང་། “ཕ་ཡ་ངལ་གྱྀམ་ཀྱོང་གྱིས། ཙན་འདན་སྨུག་པོས་བསངས། མགོ་རོ་འདམ་ནས་ཕྱུང། །རྟ་དཀར་ཆུ་ནས་ཕྱུང། །”26ཞེས་འབྱུང་། དམངས་ཁྲོད་དུ“ཀོང་ཙེ་གཏོ་ཡི་བདག་པོ་དང་ཡ་ངལ་སེལ་གྱི་བདག་པོ”ཞེས་པ་བཞིན། རྣེལ་དྲི་འདུལ་བའི་རབས་འདི་ནི་སེལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པས། ཡ་ངལ་ནི་སེལ་ལ་མཁས་ཤེས་ཤིང་། བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་དག་ལས་ཀྱང་ཡ་ངལ་གྱིས་སེལ་ཆོག་སྤེལ་བའི་ཚུལ་མང་དུ་འབྱུང་སྟེ། 《བྱམས་མ》ལས། “མི་ཡུལ་བཙོག་དང་མནལ་ཆེ་བས། ཡ་ངལ་གྱིས་སྣ་དྲོངས་ཤིག།་་་་ཡ་ངལ་གྱིས་སེལ་དང་བསང་གྱིས།”ཞེས་པ《བསྒྲགས་པ་གླིང་གྲགས》27ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་འབྱུང་ལ། རབས་འདིའི་ནང་དུ་ཡང་། བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་འདུལ་མ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཡ་ངལ་བོས་ནས་ཆོ་ག་སྤེལ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། སྤྱིར་བཏང་གི་བོན་པོ་དང་བསྡུར་ན་རྣེལ་དྲི་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པའི་བཟོ་འདུག་གོ། 《ཤ་རུ་ཤུལ་སྟོན་གྱི་རབས》ལས།“དྲི་བོན་རའ་ལྕགས་དང་། དཔལ་བོན་རུམ་པོ་དང་། །རྒོད་བོན་ཐང་ཡག་ལྡེམ་བ་དང་། །ཆབ་གཤེན་གྱུར་བུ་གཉེར་ནས་། །གཏོ་དང་དབྱད་བགྱིས་ནའ་ཕ་རའ་ལྕག་ཞལ་ནས་། །”28ཞེས་དྲི་བོན་གྱི་ཚབ་ཏུ་ཕ་འབྱུང་བས་ཡང་བོན་དང་ཕ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཚུལ་རྟོགས་ཐུབ།

　　2.ཕ་ནི་གུས་མིང་ལ་འཇུག་པ།

　　《གནག་རབས》དང《རྣེལ་དྲི་འདུལ་ཐབས》《ཤ་རུ་ཤུལ་སྟོན་གྱི་རབས》སོགས་ལས། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཁྱོན་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་ལ་བྱུང་ཡོད་དེ། 《བྱོལ་རབས》ལས། “བདུད་བོན་དྲེང་ནག་ཆུ་ལྕགས་དང། ཐར་བོན་དྲུ་སྐྱོལ་དང། གླུད་བོན་ངག་སྙན་དང། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་བཞི། ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་གྱིས་། གཤེན་བཞི་སྤྱན་དྲངས་སོ།”29ཞེས་དང་། “ཡང་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས། །སྐུ་ལས་བྱོལ་ཅིག་གཏང་བ་དང།”30ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས་ཕྱག་རྒྱ་འོལ་གྱིས་བཏབ། །”31ཅེས་དང་། “སྨྲ་ཐེན་བའི་མཆིད་ནས། །ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ། །གཏོ་དང་དཔྱད་བགྱིས་སམ། །མོ་དང་མཚུངས་བགྱིས་སམ། །གཞེན་རབ་ཞལ་ན་རེ། །”32ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་གསས་རྟ་དྲོ་བཞུར་ནྀ་སྒས་བསྟད་དེ། །དར་གྱི་རལ་ག་རྀང་ལ་གསོལ། །རྔ་དྀང་ཆེན་དྀང་དྲགས་རྒྱབ་ལ་ཁུར། །གཤང་ཁྲྀ་ལོ་སྐད་སྙན་མཆན་དུ་གསལ། །ལྷ་བོ་དྲོངས་ཡང་བྱེ་ལ་དྲོངས། །འགམ་ཡང་བྱེ་ལ་འམ། བདུར་ཡང་བྱེ་ལ་བདུར། །བརྒྱུགས་ཡང་བྱེ་ལ་བརྒྱུགས། །འོལ་ཕུ་ལུང་རྀངས་ན། །འོལ་ཕུག་རྒ་དང་འོལ་ཀྱི་སྤང་བཟང་ན། །སྒམ་ལྷ་བོ་ལྷས་དེ་ན་བཞུགས་དེ། །གཤེན་རབ་མྱི་བོས་ཕྱག་མ་བདུད་ཀྱིས་བཙལ། །སླེ་བ་འོང་གྱིས་བླངས་སྟེ། བསྒམ་སླ་བོ་ལྷ་སྲས་ཞལ་ནས། ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་གར་རུ་གཤགས། །དེ་སྐད་བགྱིས་པ་ལ། གཤེན་རབ་ཞལ་ན་རེ།”33ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས། ནང་སུམ་གཏོ་རུ་བཙུགས། །ནུབ་གསུམ་དཔྱད་དུ་དཔྱད་ནས།”34ཞེས་དང་། “ལྷ་བོ་ལྷ་སྲས་དང་། མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་དང། །གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང། ནུབ་གསུམ་གཏོ་འིས་ཚོར། །ནང་གསུམ་དཔྱད་ཀྱིས་ཚོར། །”35ཞེས་དང་། “གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འིས། མཆོ་གར་དྲའ་བཀུག”36ཅེས་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་ལ་འབྱུང་ངོ་། །

　　དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་ཕ་སྦྱར་བ་ཐེངས་གཉིས་ལ་འབྱུང་ཤིང་། རབས་འདི་ལ་བརྟག་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་ཕ་སྦྱར་པ་ནི་གུས་ལུགས་ཀྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། སྤྱིར་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། སྨྲ་ཐེན་པ་དང་བསྒམ་སླ་བོ་ལྷ་སྲས་ཀྱིས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་དྲི་བ་འདྲེན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་གུས་པའི་ཚུལ་དུ་འབྱུང་ངོ་། །《བྱོལ་རབས》ལས། “མོ་བཏབ་ཕྱྭ་ཀླགས་ན་། །འདྀ་ཅིས་ཡང་མི་ཐུབ་བྱོལ་གྱིས་ཐུབ། བྱོལ་གྱི་བོན་པོ་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ། གནམ་རྒུང་ནས་གཉེར་དེ།་་་་་་མདའ་རྒྱུད་ཚིགས་གསུམ་དང། ཤིང་རྀངས་རྒྱན་དཀར་ལ། །ཕ་སྔགས་ཚིགས་གསུམ་དང། །བོན་སྔགས་ཚིགས་གསུམ་བཏབ་སྟེ། །ལྟས་ངན་བདུད་ཀྱིས་བྱོལ་དེ་བཏང། །དྲེང་མྱི་རབ་རུ་ཆོ་ལ་ཕན་དེ་བསོད་དོ། །”37ཞེས་འབྱུང་བ་ལས། སྐབས་འདིར་ཡང་ཕ་ཞེས་པ་བྱོལ་བོན་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ལ་འཇུག་མོད། བོན་པོ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་ཅེ་ན། “ཕ་སྔགས་ཚིགས་གསུམ་དང། །བོན་སྔགས་ཚིགས་གསུམ་བཏབ་སྟེ། །”ཞེས་འབྱུང་བས་ཁྱབ་ཆུང་བ་འདྲ་སྟེ། ཕ་ནི་བོན་པོ་ལ་གོ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་ལ་གུས་མིང་ལ་འཇུག་པའང་ཡོད་དོ། །

　　མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་བོན་གྱི་ཆོག་རབས་ལས་གཤེན་རབས་མྱི་བོ38དང་གཉན་བོན་ཐང་ཐང་ཁྲོལ་བ། ཕོ་གཤེན། མོ་གཤེན། དུར་གཤེན། རྩང་གཤེན་སྙལ་ངག། ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་། ཀླུ་བོན་ངང་བྲང་སོགས་བོན་པོ་མང་དུ་འབྱུང་ན་ཡང་། ཕ་སྦྱར་བའི་བོན་པོ་གཉིས་ལས་མེད་དེ། གཤེན་རབས་མྱི་བོ་དང་དུར་གཤེན་གཉིས་སོ། །དེ་ལས། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་བོན་པོ་དེ་ཐེངས་དྲུག་ལ་བྱུང་ཡོད་སྟེ། “དེ་ནེས་དྲལ་ལྡོང་བུས་ཕ་གཤེན་རབས་མྱེ་བོ་དང་། གཉན་བོན་ཐང་ཐང་ཁྲོལ་བ་གཉེར་ཏེ་། གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་སོ་།”39ཞེས་དང་། “དྲལ་ལྡོང་བུ་ལ་ཕན་གིས་སྐད་ན། དྲལ་ལྡོང་བུས་གཤེན་རབས་མྱེ་བོ་གཉེར་ཏེ། གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ཏེ་།”40ཞེས་དང་། “དེ་ནེས་རྒུང་ལོ་གསུམ་ན་། གནམ་སེ་སྒོ་བྱེན་། གཤེན་རབས་མྱེ་བོ་གཉེར་ཏེ་། གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ན་། གཉེན་བྱ་སེ་བོ་ལ་ཁ་རུ་གསེར་གཡུ་བཅུག་། ལྟག་དུ་གཡུ་བཏགས་། གཉན་བོན་གིས་གྱེར་གྱེར་སྟེ་། ལྡོང་ལྕམ་བྲ་མས་། ལྡོང་རི་ཁ་ལ་བྱུང་སྟེ་།”41ཞེས་དང་། “ཕ་འབོད་ཡབ་འབོད་ན་། བྲག་ཆ་ཐང་ཐང་ལ་། མ་འབོད་ཡུམ་འབོད་ན་། ཆབ་སྒྲ་སིལ་སིལ་། གདགས་རི་སྲིབས་རི་ནེས་། ཕོ་གཤེན་ཕོ་གཤེན་གཉེར་། ཏེ་གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ན་། གཏོ་དང་དཔྱད་མ་་་་་་། གཤེན་རབས་མྱི་བོ་དང་། གཉན་བོན་གྲོ་ལ་དང་། ཀླུ་བོན་དབྱར་སྙན་གསུམ་ལ་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ན་། བོན་གསུམ་ཞལ་ན་རེ་།”42ཞེས་དང་། “དེར་བག་མ་མ་བླངས་པར། སྲས་གྲོངས་སོ་། །ཕ་དུར་གཤེན་དང་། གཤེན་རབས་གཉེར་ཏེ་། །གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ཏེ་། །”43ཞེས་དང་། “དེ་ཙམ་ན་ནམ་བུ་དུན་ཆེན་གིས་། གཤེན་རབས་མྱི་བོ་དང་། གཉན་བོན་ཐང་ཐང་ཁྲོལ་བ་གཉེར་ཏེ་། གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་།”44ཞེས་པ་རྣམས་སོ། །

　　དུར་གཤེན་ནི། དེ་ལས། “དེར་བག་མ་མ་བླངས་པར། སྲས་གྲོངས་སོ་། །ཕ་དུར་གཤེན་དང་། གཤེན་རབས་གཉེར་ཏེ་། །གཏོ་དང་དཔྱད་དུ་བགྱིས་ཏེ་། །ཐུགས་་་་བ་། ཡབ་ཀྱི་ཞལ་ན་རེ་། བུ་མྱ་་་ལྷར་བསྐྱལ་སྐད་པ་དང་། བོན་གི་ཞལ་ན་རེ་། འདི་ཁབ་དང་དབྱལ་བཙལ་བས་། ལྷར་བསྐྱལ་དུ་མྱི་རུང་ངོ་། ཡབ་གི་ཞལ་ན་རེ། རྗེ་སྔར་གྲོངས་ན་། དབྱལ་ཕྱིས་གྲོངས་གསུང་ངོ་། དུར་གཤེན་ཞལ་ན་རེ་། རྗེ་སྔར་གྲོངས་དང་། དབྱལ་ཕྱིས་གྲོངས་གཉིས་། སྟངས་དང་དབྱལ་དུ་འདྲོགས་ལ་མྱི་སྨན་ནོ་། འཁོར་བའི་བཤལ་ཐག་དུ་འོང་ངོ་། །”45ཞེས་དང་། “སྲིད་ཀྱི་བུ་ཅིག་ནོངས་ན་།་་་་་་ཡབ་གིས་སྲག་པ་ལ་ནེས་བཟུང་། གོང་མོ་ལུང་ནེས་བཟུང་སྟེ་། དུར་གཤེན་གིས་ཆོ་འབྲང་རབས་གིས་བཏོན་། སྲག་པོ་འགུལ་དུ་ཁྲམ་ཀར་པོ་བཏགས་སོ་།”46ཞེས་སོ། །འདི་ལས། ཕ་གཤེན་རབས་མྱི་བོ་ཞེས་པ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་བྱུང་བ་དང་མཐུན་མོད། ཕ་དུར་གཤེན་ཞེས་པ་དུར་གཤེན་སྤྱིའི་མིང་མ་ཡིན་སྟེ། བྱེ་བྲག་གི་གང་ཟག་གཅིག་ལ་སྦྱོར་བའི་བརྡ་ཡིན་པས། སུ་ཡིན་ཞེ་ན། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཡིན་ངེས་སོ། །

གཉིས། བོན་གྱི་ལྷ་རབས་དང་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་བྱུང་ཚུལ།

　　1. “ཕ”བྱུང་ཚུལ།

　　《གཉན་འབུམ》ལས།“ཕ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཡི”47ཞེས་དང་། 《གཏོད་འབུམ》ལས།“ཡབ་ཅིག་གཤེན་རབ་ཀྱང”48ཞེས་དང་། “འཛམ་བུ་གླིང་གི་དབུས་ཁམས་ན། གཤེན་ཡུལ་དྲུག་ཅུ་ན། ཡབ་གཤེན་རབ་མི་བོ་བཞུགས”49ཞེས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ལ་ཕ་དང་ཡབ་ཞེས་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། 《གཉན་འབུམ》ལས། “གཉན་གྱི་ཞལ་ན་རེ། ཕ་གཤེན་པོ་གདོད་ཁམས་འབྲུ་སྔོན་པོ་ཡོས་སུ་བརྔོས་ནས། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཡོད་དམ། ཞེས་ཞུས་པ་ལ། གཤེན་གྱི་ཞལ་ན་རེ། གཉན་གྱི་ཇི་ལྟར་བཞད་པ་བྱ་འཚལ་སྐད”50ཅེས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ནི། གཉན་གྱིས་གཤེན་པོ་དེ་འབོད་སྐབས་སུ་གུས་ལུགས་སུ་སྦྱར་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་ཕ་ཞེས་པ་གུས་ལུགས་ལ་སྦྱོར་ཚུལ་དང་མཚུངས། 《གཏོད་འབུམ》ལས།“འཕྲུལ་གཤེན་ཕ་ཡི་ཞལ་ནས”51ཞེས་པའི་གཤེན་པོ་ནི་སྨན་གྱི་རྒྱལ་པོ་འཕྲུལ་གཤེན་ལ་གོ་བས། གཤེན་པོ་དག་ལའང་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། ཡང་། ཉེ་ལམ་སྡེ་བཞིའི《གཏོད་འབུམ》ལས། “དེ་ལ་སྟོན་པས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་ཏུ་གུས་པའི་ཉོན་ཅིག ཕ་ནི་གཏོད་བུས་པས་སོ་ཞུས་པ་རྣམས་ལེགས་པར་ཉོན”52ཞེས་པ་ལས། སྐབས་འདིའི་ཕ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་རང་ཉིད་ལ་གོ་བ་སྟེ། ཕ་ནི་གཏོད་བུས་ཞུས་སོ་ཞེས་པའོ། །དེ་ཡང་ཕ་ཞེས་པ་གཤེན་རབ་ལ་གོ་བའི་ཚུལ་ལོ། །《ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷའི་བསྙེགས》53དང《ལྷ་མཚུན་བསྙེག་པ》ལས།“སྲིད་པའི་ལྷ་བོན་གྱིས། །དགྲ་ལ་སྤྱན་དྲངས་ནས། །སྲིད་པ་ཡས་ཡང་མཆིས། །འཕྲིན་པའི་ཞལ་ན་རེ། །ལྷ་བོན་སྙན་གསོན་དང་། །མི་སྟེ་ཁོ་བོ་ཡིས་སྲིན་ཡུལ་ཐག་སུ་བཏགས། །ལྷ་དང་ཞལ་མཇལ་ཡང་། །སྲིན་ལ་ཡས་མ་མཆིས། །ལྷ་གསོལ་དུ་ཕུད་མ་མཆིས། །ཐབ་གཞོལ་སེལ་བའི་ཚན་ནམ་མཆིས། །ཕ་རྒྱལ་རིན་པོ་ཆེ། །འདི་རྣམས་མཛད་པར་ཞུ། །བོན་པོས་འདི་སྐད་ཞུས། །”54ཞེས་པ་ལས་ལྷའུ་འཕྲིན་པ་ཡིས། སྲིད་པའི་ལྷ་བོན་འབོད་པའི་སྐབས་སུ།“ཕ་རྒྱལ་རིན་པོ་ཆེ”ཞེས་ཕ་སྦྱར་པ་དང་། “བོན་པོས་འདི་སྐད་ཞུས”ཞེས་ཕ་དང་བོན་གཉིས་དོན་གཅིག་པའི་ཚུལ་འབྱུང་ལ། ཡང་ཕྱི་མ་ལས།“ཕ་རྒྱལ་བོན་གྱི་བུ་མན་ཏེ་ཁོ་བོ་ཡིན”55ཞེས་དང་།《ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷའི་རྟེན་འཛུགས་རྣམ་གསུམ་ཚང་བ》ལས།“ཡབ་གཤེན་རབས་མི་བོ་གཉེར།” ཞེས་དང་། “ཕ་ཡ་ངལ་གཉེར་ཅིག་སྐད།” “པ་སྤུ་བོན། །ལྷ་མཁར་གཉན་བུ། སྤྲུ་བོན་མི་འགྱུར་གྲགས་གྱེར་རོ། །”56ཞེས་དང་། 《ལྷ་སྙེགས་ལྔ》ལས།“ཡབ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ། །”ཞེས་དང་། “ཕ་ཡ་ངལ་གཉེར་ཅིག་སྐད་དོ། །”57ཞེས་དང་། 《ཡུལ་ལྷའི་གཏོར་དགུ》ལས།“གཤེན་ཕྲན་རྣམས་ཀྱིས་ཞུས་པའི་མདོ། །ཡབ་ཅིག་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལགས། །”58ཞེས་དང་། འབུམ་བཞིའི《གཏོད་འབུམ》ལས། “གཤེན་རབ་སེམས་ཅན་ཡབ་ལགས་ཀྱང་།”59ཞེས་པ་ལས་ཡབ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་དོན་ལ་བོན་པོ་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་དང་། ཕ་ཡི་ནང་དོན་ཡང་བསྟན་འདུག་གོ། 《སྟོད་ལྷ་རབས》ལས་ཀྱང་།“ཕ་བ་ཐག་རིང་རྩེ་དགུ་ལ་དགུ།”ཞེས་དང་།“ཕ་བ་གྲོ་ཟ་སྐྱིད་རྒྱལ”60ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕ་བ་ཞེས་པའང་བོན་པོའམ་སྐུ་གཤེན་གྱི་དོན་ཡིན་སྙམ་མོ། །《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》ལས།“ཕ་ཇོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཁོང༔”61ཞེས“ཕ་ཇོ”སྦྱར་བ་མང་དུ་འབྱུང་།

　　2. “ཕ་དང་བོན” བྱུང་ཚུལ།

　　མངའ་རིས་ཁྱུང་ལུང་དགོན་དུ་ཉར་བའི་གླུད་རབས་ལས། “མི་གླུད་བཞེས་ལ་མི་བརླའ་ཐོང་། །སྣང་སྲིད་ལྷ་འདྲེ་ཁྱེད་རྣམས་དང་། །མི་གླུད་བཟང་པོ་ཕར་ལ་བཞེས། །མི་བརླའ་ངན་པ་ཚུར་ལ་ཐོང་། །ཕ་དང་བོན་ལ་མ་བཀྱོན་ཅིག །བོན་པོ་གྱེར་ཁར་མ་བསད་ཅིག །རྔ་བཤང་བརྡུང་ཁར་མ་བཅག་ཅིག །”62ཅེས་དང་། 《མིའུ་རིག་བཞི་ལྷ་སེལ་ལྷ་མཆོད་རྒྱས་པ་བཞུགས་པ་ལེགསྷོ》བྱ་བའི་སེལ་གཞུང་དུ། “ཕ་དང་བོན་གཉིས་མ་བཞེངས་ན། །མིའི་མགོན་སྐྱབས་སུ་ལ་རེ། །ལྷ་དང་གསས་གཉིས་མ་བཞེངས་ན། །འདྲེ་སྲིན་གཡུ་ངོ་སུ་ཡིས་བཟློག །”63ཅེས་དང་།《གཉན་འབུམ》ལས།“ཡུལ་གྱི་ཡངས་མོ་གྲུ་གསུམ་ན། ལྷ་དང་གཉན་གཉིས་མཁོན་པ་སྦྱང་པའི་ཕྱིར། མཁོན་དང་ལྷ་དང་གས་གཤེགས། རྗེ་དུ་ཕོ་དང་བོན་གཤེགས་ན།”64ཞེས“ལྷ་དང་གས”དང“ཕོ་དང་བོན”ཞེས་འབྱུང་མོད། ཡིན་ངེས་པ་ནི། “ལྷ་དང་གསས”དང་།“ཕ་དང་བོན”ཡིན་ཏེ། ཚིག་གི་སྔ་གཞུག་ལ་བརྟག་པས་ཀྱང་ཤེས་ཏེ། བྲིས་པའི་ཐུགས་ཉམས་མ་བཞག་པའམ་ཡི་གེ་ཕབ་བཤུའམ་གཏགས་ནོར་ཤོར་བ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡིན་དགོས། ཡང་། དཔེར་ན། 《གཉན་འབུམ》ལས།“ཕ་དང་བོན་གྱི་དགྲ་བདས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས”65ཞེས་ཕ་དང་བོན་གཉིས་རིམ་པར་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས། 《ཡུལ་ལྷའི་གཏོ་དགུ་ལུགས་གཅིག》ལས།“དྲིན་ནི་ཕ་དང་བོན་གྱི་དྲིན། །ཡོན་ནི་ལྷ་དང་གསས་ཀྱི་བོན། །”66ཞེས་དང་། 《གཏོ་རྒྱུད་ཡོ་བཅོས་སྙིང་ཏིག་གཏོ་གསུམ》ལས།“ཕ་དང་བོན་གྱི་གསས་སུ་གཤེགས། །”67ཞེས་དང་། 《མཁའ་ཀློང་གསང་བའི་མདོས་ཆེན》ལས།“ཕ་ལ་ངང་ཅིང་བོན་ལ་སྡིག །ལྷ་ལ་འགྲན་ཅིང་གསས་ལ་རྡོ། །”ཞེས་དང་། “ཕ་དང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྲུང་། །ལྷ་དང་གསས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བགྱིས། །” “པ་དང་བོན་གྱི་སྐུ་སྲུངས་སྲོག་ཚོས་ཅིག །” “ཕ་དང་བོན”68སོགས་འབྱུང་ངོ་། ། 《མུ་ཆོ་ཁྲོམ་འདུར》ལས། “འདུར་གཤེན་ཀྱང་རང་ཡུལ་ནས་ཆས་པའི་དུས་སུ་དབལ་ཆས་རྣམས་བཞེས་ཤིང་བསང་དང་གསེར་སྐྱེམས་དང་ཤེལ་ཚིག་གཏོར། སྨན་རག་གཏོར་མ་གསུམ་བཤམས་ཤིང་། རང་གི་ལྷ་གསས་ལ་སྦྲན་ཏེ། ཆས་རབས་ནི། སྐྱེ་དེ་རིང་ཕ་ཆས་བོན་ཆས་ན།”ཞེས་དང་། “འབྲུ་དང་མེ་ཏོག་གཏོར་ལ། ཀྱཻ་ཕ་ཞལ་བོན་ཞལ་ཡར་ལ་གྱུ། ཞེས་པས་ལྷ་རྒྱལ་འདུས་སོ” “ སྨྲང་གོ་འབུམ་པའི་གཉེར་དཔོན་ནི། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་བྱ་བ་ལགས། ཕ་དང་བོན་གཤེན་གྱི་རྒྱལ། འདུལ་གཤེན་རྨ་ད་དེས། ཕྱི་རབས་གཤེན་རྣམས་ལ།” “ཀྱེ་ཕ་ཞལ་བོན་ཞལ་ཡར་ལ་གྱུ། ལྷ་ཞལ་གསས་ཞལ་ཡར་ལ་གྱུ།”“ཁྲོམ་འདུར་ལྟར། ཕ་ཞལ་བོན་ཞལ་གྱི་ལྷ་རྒྱལ་བྱ་ལ་ཕྱེ་མར་གཏོར་སྤྱི་ལྟར་མངའ་གསོལ་བྱ།”ཞེས་དང་། མོན་ཡུལ་གྱི《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》ལས།“དང་པོ་བོན་བཞུགས་ཕ་བཞེངས་བྱ༔གཉིས་པ་ལྷ་བཞེངས་གསས་བཞེངས་བྱ༔”ཞེས་དང་། “ཕའི་རོག་ལ་བྱོན་ཆིག༔གཤེན་གྱི་མགོན་ལ་བྱོན་ཅིག༔བོན་གྱི་རོག་ལ་བྱོན༡”ཞེས་དང་། “བསྭཽ་རྣམས་ས་ཆོ་འབྲལ་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔བོན་ལ་གསས་དང་ཐབས་མཆིས་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔མི་ལ་ཆོ་དང་འབྲང་འཆིས་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔ཕ་བཞེང་འཚལོ་བོན་བཞེང་འཚལ༔ མི་མགོན་ཕ་དང་བོན་ལ་ཞུ༔ཐུས་སྟོབས་ལྷ་དང་སྲས་ལ་ཞུས༔ཕའི་ཡུལ་ལ་མཚན་གསོལ་བ༔གཤེན་ཡུལ་འོལ་མོ་རླུངས་རིང་ལ༔”69ཞེས་དང་། ཕྲོམ་མིའི་ཡིག་ཆ《འདུར་འབུཾ་གྱིས་འདུར་སྨད་སྲས་རྡོ་དང༡སེ་བཞིང་དང༢སེ་བསྲུང་དང༣ཡོད་པའོ》དང《འདུར་གྱིས་བརླའ་བསུའ》ལས“ཕ་ཆོས་བོན་ཆོས་ནས་གྲུང་པས་གདུང་སུ་ཆོས། ལྷ་རོལ་གསས་རོལ་ནས་ཡེདག་གདོན་ལ་རོལ།”70ཞེས་འབྱུང་བ་སོགས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དུ།“ཕ་དང་བོན”ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་གི་བྱུང་བ་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནམ། དོན་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པའི་ཐ་སྙད་གཉིས་སྔ་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ལ་ཚིག་ཉམས་ཀྱང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །

གསུམ། བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་དུ་བོན་པོ་ལ་ཕ་སྦྱོར་ཚུལ།

　　1.སྐུ་གཤེན་ལ་ཕ་སྦྱོར་བ།

　　བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལ་སྔ་བ《བསྒྲགས་པ་གླིང་གྲགས》ལས། “བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཕ་བ་ཚེ་ཅོག་ལ་དཔོན་གསས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཞག”71ཅེས་དང་། 《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》ལས།“དེ་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས། གཤེན་པོ་ཕ་བ་མཚེ་གཅོ་ལ། དཔོན་གསས་ལུང་གི་བསྟན་པ་རྣམ་གསུམ་བཞག”72ཅེས་དང་། གཉའ་ཁྲི་བྱོན་ཚུལ་བརྗོད་སྐབས་སུ།“ཕ་བ་མཚེ་གཅོ”73ཞེས་ཐེངས་གསུམ་ལ་འབྱུང་། ཡང་། “ཞང་ནེ་ཆུང་དེའི་ཞལ་ན་རེ། ཀྱེ་ཕ་བ་སྐུ་གཤེན་བོན་པོ་རྣམས། མཐུ་རྩལ་ཀུན་ཀ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གདའ”74ཞེས་དང་།“རྗེའི་གདུང་རབས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཡན་ཆད་དུ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྐུ་སྲུང་བྱས། རྒྱལ་གྱི་ཕ་བ་དང་བློན་གྱི་སྐུ་གཤེན་བྱས”75ཞེས་དང་། 《གསང་བ་བསེན་ཐུབ་ཀྱི་འགྲེལ་པ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པར་བཀོད་པའི་རྒྱན》ལས། “དེར་རྒྱལ་པོས་གཤེན་པོ་རྣམས་སོགས་ཏེ་ཕ་བ་སྐུ་གཤེན་རྣམས་གསོན་དང་དབུ་ཡི་ཞྭ་ཆེ་ན་ལས་སོགས་སྔར་བཞིན་བཟློས་ནས”76ཞེས་དང་། 《འགྲེལ་བཞི་རིག་པའི་རྒྱ་མཚོ》ལས། “དུས་དེ་ཙམ་ན་གཤེན་རབ་ནི། རྒྱལ་བོའི་སྐུ་འཚོ་བའི་རྐྱེན་དུ། ཁྱུང་བོའི་བོན་པོ་གྱེར་ཟླ་མེད་པ་དང་། ཕ་བ་ཁྲི་སྙ་རྒྱལ་ཆུང་གཉིས་ལས་མི་བཞུགས་སོ”77ཞེས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བོན་པོ་རྣམས་ལ་ཕ་སྦྱོར་བའི་ལུགས་འདི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གིས་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཡོད་དོ། །

　　2.བོན་པོ་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་མིང་གི་གཙིགས་གནང་ཚུལ།

　　དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་བསྟན་འབྱུང་དག་ལས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བོན་པོ་ལ་མིང་གི་གཙིགས་གནང་ཚུལ་བཀོད་པ་ལ། གཤེན་བློན་དང་གཤེན་རྒྱལ། ཆེ་རྒྱལ། བླ་ཆེན། ཡེ་མཁྱེན། ལེའུ་སོགས་བཀོད་ཡོད་དེ། 《བསྒྲགས་པ་གླིང་གྲགས》ལས། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས“བོན་པོ་ལ་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་ནོད་པ་ནི། དང་པོ་མིང་གི་ཡིག་ཚངས་བྱིན་པ་ནི། རྒྱལ་པོའི་སྐུ་འཚོ་བས་སྐུ་གཤེན་དུ་མཚན་གསོལ། བློན་གྱི་གྲོས་འཚོ་བས་གཤེན་བློན། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བཟླ་བྱེད་ཅིང་ཆེ་བ་གནང་བས་གཤེན་རྒྱལ། དམངས་ཀྱི་བུ་གསོ་བས་ཕ་བ། རྒྱལ་བློན་མང་པོ་ལ་བོན་བསླབས་པས་བོན་ཆེན། མཁས་པ་རིམ་གྱིས་བྱུང་བས་ཡང་རྒྱལ། བསྟན་པ་རྒྱུད་དུ་སྤེལ་བས་སྟོན་ཆེན། ཀུན་གྱིས་བླ་ན་གཉན་པས་བླ་ཆེན། རྒྱལ་བུ་རིམ་གྱིས་གསོས་པས་ཕ་རྒན། བཙུན་ཁྲིམས་ཚད་མར་བསྲུང་བས་གཤེན་བཙུན། འབངས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱིད་སྡུག་མཁྱེན་པས་ཡེ་མཁྱེན་ནོ”78ཞེས་དང་། 《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》ལས།“རྗེས་བོན་ལ་ཆེ་བའི་ཡིག་ཚངས་གནང་པ་ནི། དང་པོ་མིང་གི་ཡིག་ཚངས་ནི། རྒྱལ་པོའི་སྐུ་འཚོ་བའི་སྐུ་གཤེན་དུ་སྐུ་གཤེན་དུ་མཚན་གསོལ་ལོ། །བློན་གྱི་གྲོས་གསོ་བའི་གཤེན་བློན་དུ་མཚན་གསོལ་ལོ། །རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་མཁྱེན་ཅིང་བཀའ་ཟླ་བྱེད་པས། གཤེན་རྒྱལ་དུ་མཚན་ཡང་གསོལ། རྒྱལ་པོས་ཆེ་ཐབས་བོན་ལ་གནང་བས། ཆེ་རྒྱལ་བྱ་བར་མཚན་ཡང་གསོལ། ཁམས་གསུམ་སྲིད་གསུམ་གྲོལ་ཕུགས་ཤེས་པས། ཕ་ཇོ་རྒྱུ་མཚན་ཡང་གསོལ་ལོ། །སྟན་པ་རྒྱུད་སྤེལ་ཞིང་བོན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་དཀར་པོར་བསྒྱུར་བས། སྟོན་པ་ཉིད་དུ་མཚན་གསོལ། རྒྱལ་པོའི་བླ་ན་བོན་པོ་ཆེ་བས། བླ་ཆེན་དུ་མཚན་ཡང་གསོལ། འབངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ཞིང་དམངས་ཀྱི་བུ་གསོ་བས། ཕ་བ་རུ་མཚན་གསོལ་ལོ། །གཤེན་ཁྲིམས་ཚད་མར་བསྲུངས་ཤིང་སྐུ་བཙུན་པས། གཤེན་བཙུན་ཉིད་དུ་མཚན་གསོལ་ལོ། །དར་རྒུད་སྐྱེ་འཆི་ཕྱུག་དབུལ་མཁྱེན་པས་ཡེ་མཁྱེན་ནོ། །རྗེ་ཡི་ཕྱག་ནས་བཟུང་པའི་ལེའུའོ། །དེ་ལྟར་མིང་གི་ཡིག་ཚངས་གནང”79ཞེས་པ་ལྟར། བསྟན་འབྱུང་འདི་གཉིས་ལས།“དམངས་ཀྱི་བུ་གསོ་བས་ཕ་བ།”དང་།“རྒྱལ་བུ་རིམ་གྱིས་གསོས་པས་ཕ་རྒན།”“ཁམས་གསུམ་སྲིད་གསུམ་གྲོལ་ཕུགས་ཤེས་པས། ཕ་ཇོ་རྒྱུ་མཚན་ཡང་གསོལ་ལོ། །”“འབངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ཞིང་དམངས་ཀྱི་བུ་གསོ་བས། ཕ་བ་རུ་མཚན་གསོལ་ལོ། །”ཞེས་ཕ་བ་དང་ཕ་རྒན། ཕ་ཇོ་སོགས་ཕ་དང་འབྲེལ་བའི་མཚན་གསོལ་བ་ནི་དུས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་བོན་པོ་དག་ལ“ཕ”ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་བསྟན་འབྱུང་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱས་པར་འདོད་པ་ལས་བཙན་པོས་དངོས་སུ་གཙིགས་གནང་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མེད་དེ། “ལེའུ”80དང་།“སྲིད་པ”81ལྟ་བུའི་ཐ་སྙད་སྔ་མོ་ནས་བོན་པོ་ལ་སྦྱོར་རོ། །

བཞི། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ཕ་བུ་ཞེས་བརྗོད་ཚུལ།

　　ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་ལ་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ཕ་བུ་ཞེས་བརྗོད་ཚུལ་ནི་ཤིན་ཏུ་མང་བས་རེ་རེ་བཞིན་འགོད་པར་མི་ནུས་ཀྱང་། འདིར་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་དུས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་སྔ་བའི་བསྟན་བཅོས་རྨད་བྱུང་གཉིས་མཚོན་བྱེད་དུ་བདམས་ཤིང་དཀྱུས་སུ་བཟུང་ནས་ཅུང་ཟད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རུས་པའི་རྒྱན་ཅན(1452-1507)གྱིས་མཛད་པའི《རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་མགུར》ལས། “བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་གཞོན་ནུ་ནས་མཐུ་དང་སེར་བས་སྡིག་ཆེན་པོ་བསགས།”82ཞེས་དང་། “ད་ལན་ངའི་བུ་དེ་ཐག་རིང་ཞིག་ཏུ་མ་སོང་བར་འདུག་གསུངས།”83ཞེས་པའི་བུ་ནི་སློབ་མ་ལ་གོ་བ། “བླ་མའི་ཞལ་ནས། བུ་ཁོ་དེ་ཟླ་བ་བཅུ་གཅིག་ཙམ་སྟན་གྱི་དྲོད་མ་ཡལ་བར་སྒོམ་ནུས་པ་དགའ་རབ་ཡིན། ད་རེ་ཞིག་བུག་སྒོ་ཤིགས་ལ་ཕ་རྒན་ངའི་འགྲམ་དུ་ཁམས་དུབ་པ་བསང་བ་དང་། ཉམས་སྐྱེ་ཚུལ་གྱི་གླེང་མོ་བྱེད་པ་ལ་ཤོག་ཅིག་གསུང་བ་ལ”84ཞེས་དང་། “བླ་མའི་ཞལ་ནས། བུ་དེ་རྣམས་ཡིན། ཕ་རྒན་ངས་ཁྱོད་རང་ལ་འཆད་པའི་སྙིང་གཏམ་གྱི་ཐ་མ་འདི་རྣམས་མ་བརྗེད་པར་སེམས་ལ་ཆོངས་ཤིག་གསུངས།”85ཞེས་དང་། “རྗེ་ནཱ་རོའི་བུ་རྒྱུད་ཐར་པའི་ལམ། །སྤྲང་རི་ཁྲོད་ཟིན་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །་་་་་་་ཐབས་ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་སྐྱེ་བར། །ཕ་རྗེས་བུ་ཡིས་ཟིན་པར་ཤོག །”86ཅེས་པའི་ཕ་བུ་ནི་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་བརྗོད་པ། “རྗེ་མི་བསྐྱོད་ངོ་བོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་། །སྤྲང་ལན་ཞིག་གཙང་ཕྱོགས་ཡར་ལ་འགྲོ། །འབངས་ལན་ཞིག་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བ་ལ། །ཕ་བླ་མ་རྗེ་ཡི་བཀའ་དྲིན་གྱིས། །གཙང་སིལ་མ་ལ་ཡི་ལ་རྩེ་ན། །བརྟན་མ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསུ་བ་ཡོད། །”87ཅེས་དང་། “བླ་མ་དྲན་དྲུག་གི་མགུར་འདི་གསུངས་སོ། །ཕ་དྲན་པས་གདུང་སེལ་མར་པའི་ཞབས། །སྤྲང་གདུང་དབྱངས་ཐལ་ལོ་མར་པ་རྗེ། །”88ཞེས་དང་། “ཕ་བླ་མའི་ཞལ་མཐོང་གསུང་ཐོས་པས། །”89ཞེས་སོགས་མང་དུ་འབྱུང་ངོ་། ། 《རྭ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར》ལས། “ཕ་བླ་མ་མཉེས་པའི་ཞབས་ཏོག་དགོས། །”90ཞེས་དང་། “ཕ་ཡི་བུ་ཆེན་རྭ་ལོ་ང་། །”91ཞེས་དང་། “དེའི་ཚེ་བླ་མ་རྭ་ཆེན་གྱིས་ལྷོ་བལ་ལན་གཉིས་འཁོར་ཞིང་། གཞན་ལ་མེད་པའི་སྙན་བརྒྱུད་ཟབ་ཁྱད་ཐོན་པ་མང་དུ་གསན་ནོ་ཞེས་པའི་སྙན་གྲགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏེ། གྲྭ་བུ་སློབ་ཡོན་བདག་མཐའ་ཡས་པ་མཇལ་བ་ལ་འདུས་ཏེ།”92ཞེས་དང་། “མདོ་སྡེ་ན་རེ། གདམས་ངག་རང་ཟེར་ན་ངེད་ཀྱི་ཕ་ཇོ་ལ་ཡོད། བླ་མ་ཡང་པཎ་ཆེན་ན་རོ་པ་ལྟ་བུ་ལ་གཏུགས། ཁྱེད་ཀྱི་བླ་མ་བྷ་རོ་དེ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་པར་འདུག ཡི་དམ་དེ་དུད་འགྲོའི་རྣམ་པ་ཅན་གཅིག་ཡོད་པར་འདུག བསྲུང་མ་དེ་འཆི་བདག་བདུད་པོ་ལ་བྱེད་པར་འདུག དེ་འདྲའི་ཆོས་ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ངའི་ཕ་ཇོའི་ཆོས་སྒོ་ལ་ཞུགས་པར་འཐད།”93ཞེས་སོགས་མང་དུ་འབྱུང་བས་ཤེས་སོ། །

　　གཞན་ཡང་།《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》ལས། “ཕ་བླ་མའི་ཐུགས་དང་གཅིག་པས་ཟེར། །་་་ཕ་བླ་མར་རབ་ཀྱི་དགོངས་སྤྱོད་ལ། །་་་ཕ་བླ་མ་ཐ་མའི་ཀུན་སྤྱོད་ལ། །”ཞེས་དང་། “ཕ་བླ་མ་བརྒྱ་ཡིས་དུང་དེད་དང་། །”94ཞེས་འབྱུང་ལ། 《དཔེ་ཆོས་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ》ལས། “མ་ཡི་བུ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡིན། །ཕ་ཡི་བུ་ནི་རེ་འགའ་ཙམ། །” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་སྐྱེད་བྱེད་ཕ་གཅིག་པུ་མ་ཟད་པའི་གཏིང་ཟབ་པའི་བསམ་བློ་ཞིག་མངོན་འདུག་སྙམ་ལ། “ཕ་ཇོ་འབྲུག་སྒོམ་ཞིག་པོ”དང་། ཞི་བྱེད་པའི་རྗེ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ལ་བོད་པས་ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས95ཞེས་རང་གི་བསམ་བློ་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རྒྱས་བཏབ་པ། བཀའ་གདམས་པའི“ཕ་ཆོས”དང“བུ་ཆོས”དང་། དགེ་ལུགས་པས“རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ”ཞེས“ཕ་བུ”དང་།“ཡབ་སྲས”གདགས་པར་བྱེད་པ་སོགས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་མགོར་བླ་མ་ལ་ཕ་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་། །མདོ་སྨད་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་བསྟན་དར་བའི་ཡུལ་དུ་དཔོན་གསས་དམ་པའམ་དགེ་རྒན་དུ་གྱུར་བ་ལ།“ཕ་དམ་པ”ཞེས་འབོད་པའི་སྲོལ་ད་ལྟའང་མ་ཉམས་པར་ཡོད་ལ། བོན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ན་བླ་མ་ལ་ཕ་ཞེས་བརྗོད་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་མང་། ཐུབ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ལ།“ཕ་རྒོད་བླ་མའི་ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང”96ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་ཚུལ་མ་ཉམས་པར་གནས་སོ། །

ལྔ། མདོ་སྨད་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཕ་དྲང་རྒན་ཨ་བོ་ཞེས་འབོད་ཚུལ།

　　《ཐེ་བོ་དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་རྩོམ་རིག་ཕྱོགས་བསྡུས》ལས། “ཕ་དྲང་མཁན་ཨ་བོ་ཐུགས་རྗེས་བཟུང་། །གླུ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་གསོལ་རས་གནང་། །”97ཞེས་སྲིད་པའི་གཟུ་བོ་རྣམ་གསུམ98ཁྲོད་ཀྱི་དྲང་རྒན་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། དྲང་རྒན་ནི“ལྷ་འདྲེ་དང་། དཀར་ནག དགྲ་ཟིན། གཙང་བཙོག་སོགས་ཀྱི་ཤན་འབྱེད།”དང་།“བྱ་བའི་ལེགས་ཉེས། རིག་པའི་པའི་རྣོ་རྟུལ། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་གཙང་བཙོག བསམ་པའི་དཀར་ནག་གི་ཤན་འབྱེད།”“སྲིད་པའི་བདེན་རྫུན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་མཁན།” “དྲང་བདེན་དང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་བར་བ།”99སོགས་སུ་ངོས་འཛིན་པས་དེ་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་ཞིང་། འདིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་ཞེས་པའི་བརྡ་དོན་ལ་གོ་བ་ལེན་པར་ཆར་བ་ཆུ་གྲོགས་སུ་འགྲོ་སྟེ། “ཕ་ཨ་ཁུ་བཟང་བོའི་གཏམ་རབས་ཏེ། །ཕ་དྲང་རྒན་ཨ་བོའི་གསུང་དང་འདྲ། །”ཞེས་པ་ནི། ལ་ལས།“ཕ་ཨ་ཁུ་བཟང་པོའི་གཏམ་རབས་ཏེ། །བླ་མ་བཟང་པོའི་གསུང་དང་འདྲ། །”100ཞེས“ཕ”དང“བླ་མ”གཉིས་བརྗེ་བའི་བརྗོད་ཚུལ་ཀྱང་ཡོད་པས། ཕ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་ཉམས་མྱོང་ཅན་དང་འཇོན་ཐང་ཅན། སྨྲ་མཁས་ཅན། སྲིད་པའི་བྱ་བྱེད་ཀུན་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་དུ་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་སོགས་ལ་འཇུག་པར་སྣང་། རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་གིས་དྲང་རྒན་ལ་ཡང་ཕ་ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་སྦྱོར་རུང་བ་ཞིག་གོ། 《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད》ལས། “ཨ་བོ་ནི1.ཇོ་བོའམ་ཇོ་ཇོ། 2.ཡབ་བམ་ཨ་ཕ”101ཞེས་འབྱུང་བས། དྲང་རྒན་ཨ་བོ་ཞེས་པ་ལའང་ཕ་ཡི་གོ་དོན་ལྡན་ཞིང་། དེས་ན་ཕ་དང་ཨ་བོ། བོན་པོ་གསུམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ལའང་བརྟག་བྱ་ཡོད་དོ། །དཔེར་ན། 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་ཡིག་རྙིང》དུ། “སྐྱྀ་གཤེན་རྒྱན་ངར་གྱྀས། ངས་པོ་བྲག་མར་གླང་གྱྀ་སེར་འག་ནས། །ཨ་བོ་ཡ་ངལ་གཉེར།”102ཞེས་སྤྱིར་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་ལ་ཕ་སྦྱར་བའི་གནས་སྐབས་ཡོད་པ་གོང་དུ་སོང་བ་ལྟར། སྐབས་འདིར“ཨ་བོ”སྦྱར་བའང“བོན་པོ”དང“ཕ”དང་མཚུངས་པའི་སྦྱོར་སྲོལ་ཅིག་རེད་སྙམ་སྟེ། ཚིག་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་ལུགས་དང་ཡང་ཁྲིགས་སེ་མཐུན།

　　ཇོ་བོ་ཞེས་པའང་དེར་མཚུངས་ཀྱི་འབོད་སྟངས་ཞིག་སྟེ། 《འབུམ་བཞིའི་གཉན་འབུམ》ལས། “ཇོ་བོ་གཤེན་རབ་ཀྱི་བཀའ”103ཞེས་དང་། 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》ལས། “ཕ་ཇོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཁོང༔”104ཞེས་དང་། “བདུད་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཞལ་ན་རེས༔ཇོའོ་སྟོན་པ་བྱོན་ནམ་ཟེར༔”105ཞེས་དང་། 《ཕོ་མདུར་རྫོང་ཆས་དབུས་ཕྱོགས་བཞུགསྷོ》ལས། “ཡང་ཕང་མཚུན་བཀྲའོ་བདུན་འདུར་ནས། །སྲས་གྱིས་དཔོན་སྲས་ཕེན་རགིས། །ཇོའོ་འདུར་ཤྱེན་རྨ་དགཉེར། །”106ཞེས་དང་། 《མོ་མདུར་ན་རག་དབུས་ཕྱོགས་བཞུགསྷོ》ལས། “ཇོའོ་མདུར་ཤྱེན་རྨ་དགཉིར། །”107ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ། །《བསྒྲགས་པ་གླིང་གྲགས》དང《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》ལས་བོན་པོ་དག་ལ་བཙན་པོས་མིང་གི་གཙིགས་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བདེན་ཁ་མེད་ཀྱང་། བོན་པོ་ལ“ཕ”དང“ཇོ་བོ”སོགས་ཀྱི་འབོད་ཚུལ་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱད་པར་དུ་མོན་ཡུལ་ནས་རྙེད་པའི《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》ལས། “སྟོན་པ་གཤེན་རབ”ཞེས་པའི་སྒྲ་བཤད་དུ།“ཕ་ཅིག་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་འཁྲུངས༔ཕ་ཇོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཁོང༔སྟོན་ནི་སྣང་སྲིད་ཡེ་སྲིད་ལེགས་པར་སྟོན་པས་སྟོན༔ཕ་ནི་སྐྱེ་འགྲོ་སེམས་ཅན་བུ་ལྟར་བསོ་བས་ཕ༔གཤེན་ནི་བོན་ཉིད་དབྱིངས་ནས་ཆོས་ཉིད་བརྡར་བས་གཤེན༔རབ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྤྲུལ་བས་རབ༔”108ཞེས་པ་ལས། “ཕ”ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཁོ་ན་ལ་སྦྱོར་བའི་གུས་ཚིག་གམ་ཆོ་ལོ་རུ་གྱུར་འདུག་པ་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་བྱུང་བ་དང་ཨ་ན་མ་ནར་གྱུར་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡང་། ལྷ་སའི་ཇོ་བོ་ཞེས་པའང་འདི་ལས་བྱུང་ངམ་སྙམ་མོ། །

དྲུག། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལ་ཕ་སྦྱོར་ཚུལ།

　　མོན་ཡུལ་ནས་རྙེད་པའི《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》ལས། “བསྭཽ་རྣམས་ས་ཆོ་འབྲལ་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔བོན་ལ་གསས་དང་ཐབས་མཆིས་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔མི་ལ་ཆོ་དང་འབྲང་འཆིས་ཡང༔ཕ་དང་བོན་མ་བཞེང༔ཕ་བཞེང་འཚལོ་བོན་བཞེང་འཚལ༔མི་མགོན་ཕ་དང་བོན་ལ་ཞུ༔ཐུས་སྟོབས་ལྷ་དང་སྲས་ལ་ཞུས༔ཕའི་ཡུལ་ལ་མཚན་གསོལ་བ༔གཤེན་ཡུལ་འོལ་མོ་རླུངས་རིང་ལ༔”109ཞེས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཕའི་ཡུལ་ཞེས་པའི་ཕ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལ་གོ་ཞིང་། སྐབས་འདིའི་ཕའི་ཡུལ་ཞེས་པ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་ཡུལ་ལ་གོ། །《རྩ་རྒྱུད་ཀུན་གསལ་ཉི་ཟེར་སྒྲོན་མ》ལས། “སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱིས་ཡབ”ཅེས་དང“གཤེན་རབ་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡབ”110ཅེས་ཀྱང་འབོད་དོ། །

བདུན། དག་ཡིག་དང་ཚིག་མཛོད་དུ“ཕ”ཞེས་པ“བོན་པོ”ལ་འགྲེལ་ལུགས།

　　དུས་རབས19པར་མདོ་སྨད་ཕྱོགས་སུ་འཁྲུངས་པའི་བོན་གྱི་མཁས་པ་སྦྲ་སར་ཀུན་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《བརྡ་དག་རིན་ཆེན་གཏེར་ཁྱིམ》ལས། ཕ་ཡིག་ནི། “སྐྱེད་བྱེད་ཕ(སྐུ་གཤེན་ཕ་བ་རྣམས་ཞེས་པའང)”111ཞེས་ཕ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཕ་མ་ཟད་པའི་སྐུ་གཤེན་ནམ་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཅིང་། 《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད》112དང《ཞང་ཞུང་དང་བོན་གྱི་ཐ་སྙད་ཚིག་མཛོད》གཉིས་མཐུན་པར། “ཕ་བ་ནི། སྔགས་པའི་རྟེན་ཅན་གྱི་སྐུ་རིམ་སྒྲུབ་པའི་བོན་པོ”113ཞེས་འབྱུང་བས་ཕ་ནི་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་བཤད་པ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་བྱུང་བ་དང་མཐུན་ཞིང་། བོན་པོ་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་ཡོད་པའང་ར་སྤྲད་པའོ། །

གསུམ་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཕ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་དངོས་བཤད་པ།

གཅིག ཕ་ནི་བོན་པོ་ལ་འཇུག་ཚུལ།

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བོན་དང་ཕ་གཉིས་དོན་གཅིག་པའི་ཚུལ་འབྱུང་སྟེ། P.T.1068ཐིག་ཕྲེང87ནས92བར་དུ། “མྱིང་པོ་དྲལ་པོས་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་དུར་གཤེན་གྱི་རྨ་ད་དང་གཤེན་ཚ་ལུང་སྒྲ་གསུམ་ཞིག་གཉེརདེ་། ལྖམ་སྐྱི་ཉག་ཅིག་ནི་དབུ་སྐྲ་གནམ་དུ་ཡེར་སྲོ་ཤིག་ནི་ལྷགས་གྱིས་མ་མཆིསྣ་པ་ལ་གཐོད་ཇི་མཆིས། བོན་ལ། ད་བྱད་ཅི་མཆིས་ཤེས་བགྱིསྣ་ཕ་དུར་གཤེན་རྨ་ད་དང་གཤེན་རབ་མྱི་པོ་དང་གཤེན་ཙ་ལུང་སྐྲ་གསུཾ་གྱི་མཆིད་ནས་བོད་ལ་གཐོད་མཆིས་གཤེན་ལ། དཔྱད་མཆིས་གྱིས་ན་སྡེ་སོ་སོ་བ་ནི་མཆིས།”ཞེས་པ་ལས། མྱིང་པོ་དྲལ་པོས“པ་ལ་གཐོད་ཇི་མཆིས། བོན་ལ། ད་བྱད་ཅི་མཆིས་ཤེས་བགྱིསྣ”ཞེས་དྲིས་པ་ལ། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་སོགས་ཀྱིས“བོད་ལ་གཐོད་མཆིས་གཤེན་ལ། དཔྱད་མཆིས་གྱིས་ན་སྡེ་སོ་སོ་བ་ནི་མཆིས།”ཞེས་ཕ་དང་བོན་ལྟོས་ཟླར་འབྱུང་བས་དོན་གཅིག་པ་ཤེས། སྐབས་འདིར་གསལ་བཤད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། “བོད་ལ་གཐོད་མཆིས”ཞེས་པ་དེ་མ་ཡིག་དངོས་ལས་བོད་ཀྱི་རྗེས་འཇུག“ད”ཡི་སྦོ་ཅུང་ཟད་ཐུང་ངུར་བྲིས་པས་ཕབ་བཤུའི་ཡི་གེ་འགའ་རེར“བོང”ཞེས་འབྱུང་མོད། བོད་ཡིན་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་དེ། བོད་དང་བོན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ད་ན་གཉིས་བརྗེ་བའི་ཚུལ་ལོ། །དེ་མིན་པར་བོང་ཞེས་བརྗོད་ན་དོན་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚངITJ_0734(ch.85.ix.4)ཡི་ཐིག་ཕྲེང59-60དང102དང165-166སོ་སོར། “ནུབ་སུམ་སྐུ་བླ་རུ་སྤྱོན། ནུབ་སུམ་ཉན་དུ་འཛུགས་ན། རྗེ་དགུ་གར་དགུ་དང་ལྷ་དགུ་གསས་དགུ་དང་ཕ་དགུ་བོན་དགུ་དང་། རྗེ་ཧིས་སྟེན་ཆེན་པོ་དང་། མཚེ་ཧིས་པོ་ཧིས་བདག་དང་། ནུབ་སུམ་ཉམ་འཛུགས་ན་ཉན་གྱ་ཚུགས།”ཞེས་པ་ལས། “རྗེ་དགུ་གར་དགུ་དང་ལྷ་དགུ་གསས་དགུ་དང་ཕ་དགུ་བོན་དགུ་དང་།”ཞེས་པ་ལས། རྗེ114དང་གར115། ལྷ་དང་གསས། ཕ་དང་བོན་ཞེས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གཅིག་སྟེ། སྤྱིར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་དཔྱད་ན། ལྷ་དང་གསས། ཐུགས་དང་བླ། རིང་དང་སྤུར་སོགས་དོན་གཅིག་ལ་ཐ་སྙད་གཉིས་རིམ་པར་འབྱུང་བ་མང་སྟེ། ཐ་སྙད་གཉིས་ཀྱི་ཞིབ་ཆའི་ཁྱད་པར་ཤེས་དཀའ་མོད་ནང་དོན་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པས། སྐབས་འདིའི་ཕ་དང་བོན་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཀྱང་གཅིག་སྟེ་བོན་ཞེས་པའོ། ། P.T.1134ཐིག་ཕྲེང33-34ལས། “ནི།མྱིས་བལྟ།གད་མོ་ནི།མྱིས་བགད།པ་དུར་གཤེན་རྨ་ད་ནས།གཤིན་ལམ་མར་བ་ཡང། བསྟནད་གཤིན་སྒྲོག། མར་བ་ནི་གྲི་ཡུ་རིངས་གྱིས། བྲམས། པ་ངག་གཤེན་ངག་ཚིག་གསུཾ་ལ་ནི།”ཞེས་པ་ལས། པ་ངག་དང་གཤེན་ངག་ཞེས་འབྱུང་བས་ཀྱང་ཕ་དང་གཤེན་ཞེས་པ་གཉིས་རིམ་པར་བྱུང་འདུག་པས། ཕ་དང་བོན་གཉིས་དོན་མཚུངས་པ་ཤེས་ཐུབ།

　　བོན་པོ་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱོར་བའི་སྲོལ་འདི་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དང་བསྟན་འབྱུང་། འབུམ་བཞི། གཏོ་ཆོག་སོགས་ནས་ཀྱང་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། ཁྱད་པར་དུ《བསྒྲགས་པ་གླིང་གྲགས》དང《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》སོགས་ལས་བཙན་པོ་ན་རིམ་གྱིས་བོན་པོ་ལ་གཙིགས་གནང་ཚུལ་བཀོད་པ་ལས་མིང་གི་གཙིགས་ལ་ཕ་དང་ལེའུ། གཤེན་པོ་སོགས་བསྩལ་ཚུལ་བཀོད་པ་ནི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོན་པོ་དང་ཕ་གཉིས་གོ་དོན་གཅིག་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཙན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཕ་དང་ལེའུ། སྲིད་པ་སོགས་ཀྱང་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོན་པོ་ལ་སྦྱོར་བའི་མིང་ཡིན་ཞིང་། གནའ་བོའི་འབོད་མིང་དེ་དག་བསྟན་འབྱུང་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བོན་པོ་དག་ལ་འབོད་ཚུལ་གཞན་ཡོད་པ་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིག་པ་ཙམ་མོ། །དེས་ན། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་སྦྱོར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ལ་བོན་པོ་ཞེས་པའི་ནང་དོན་ལྡན་པ་གསལ་ཐག་ཆོད་པའི་སྒོ་ནས་སྨྲར་བཏུབ་བོ། །

གཉིས། ཕ་ནི་དོན་གཞན་ལ་འཇུག་ཚུལ།

　　1.ཕ་ནི་གུས་མིང་ལ་འཇུག་པ།

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གཞིར་བཟུང་ན། ཕ་ཞེས་པ་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་ཡོད་པ་གོང་དུ་སྨྲས་པ་བཞིན་མོད། ཡིན་ནའང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ལས་གཞན་གྱི་གཤེན་པོ་དང་བོན་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་སྦྱར་མེད་པས། ཕ་ལ་བོན་པོ་ལས་གཞན་པའི་གོ་དོན་ཡོད་པ་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཡོད། ཕ་ཞེས་པ་ནི་གུས་མིང་ལ་འཇུག་སྟེ། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ལ་མཚོན་ན་རབས་སམ་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་ཐད་ཀར་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་ཕ་སྦྱར་མེད་ལ། མི་སྣ་གཉིས་ཀྱི་ཁ་བརྡའམ་གཞན་གྱིས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་འབོད་པའི་ཚེ་ན། ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་འབོད་པས་ཕ་ནི་གུས་མིང་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་ཐུབ། གཏོ་ཆོག་གི་གཞུང《ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷའི་བསྙེགས》ལས་ཀྱང་། ལྷའུ་འཕྲིན་པ་ཡིས། སྲིད་པའི་ལྷ་བོན་བྱ་བ་འབོད་པའི་སྐབས་སུ།“ཕ་རྒྱལ་རིན་པོ་ཆེ”ཞེས་ཕ་སྦྱོར་ཏེ་གུས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་པའང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་བྱུང་བ་དང་མཐུན་ཞིང་། མདོ་སྨད་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་དར་བའི་དྲང་རྒན་ལའང་ཕ་དྲང་རྒན་དང་དྲང་རྒན་ཨ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པ་རྣམས་གུས་མིང་ཡིན་པས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་སྦྱོར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ལ་གུས་ཚིག་གི་ནང་དོན་ལྡན་ནོ། །

　　2.ཕ་ནི་ཆོ་ལོ་ཞིག་ཡིན་པ།

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ། བོན་པོ་གང་མང་ཞིག་བྱུང་ཡོད་མོད། དེ་ལས། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་བོན་པོ་གཉིས་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་ལ་ཕ་སྦྱར་མེད་དེ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དུ་འདི་གཉིས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པར་བྱས་པའི116བོན་པོ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཕ་ཞེས་པའང་དཀྱུས་མའི་བོན་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་ཞིག་མིན་པར། ཆོ་ལོ་ལྟ་བུ་ཞིག་སྟེ་བོན་པོ་གཞན་ལས་ནུས་མཐུ་འཕགས་ཤིང་། ཆོ་ག་གཞན་ལས་མཁས་པ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁས་ལེན་དང་གདེང་འཇོག་མཐོ་བའི་བོན་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་རྟོགས་ཐུབ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བ་ཅུང་ཟད་འཕྱི་བའི་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དུ་བོན་པོ་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་དང་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ་ལའང་ཕ་སྦྱོར་ཞིང་། ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་ནི་གཏོ་ཆོག་ལ་ལར།“སྟོན་པ་ཡ་ངལ་གྱིས། ཐབ་གཞོབ་སེལ་གྱིས་བསངས”117ཞེས་སྟོན་པའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་འདུག་པས། བསྟན་པ་སྔ་དར་ཕྱི་དར་གྱི་ཆོ་ལོ་སྦྱོར་ལུགས་འདི་དག་ལ་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ལྡན་པར་མ་ཟད། ཡུལ་དུས་དང་བསྟུན་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་པའང་ཤེས་ཐུབ། གཞན་ཡང་ཨ་མྱེས་དང་སྲིད་པ་རྒན་པོ་སོགས་ཀྱང་ཕ་དང་མཚུངས་པའི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོ་ལོ་ཞིག་ཡིན་པས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་སྦྱོར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ཞེས་པའང་དེ་དག་དང་མཚུངས་པའི་ཆོ་ལོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་ཅེ་ན་ཡང་མི་འགལ་བར་སྙམ་མོ། །

　　3.ཕ་ནི་དགེ་རྒན་ལ་འཇུག་པ།

　　སྤྱིར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་འབྱུང་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཕ་ལ་དགེ་རྒན་གྱི་ནང་དོན་ལྡན་པ་མི་གསལ་མོད། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་མགོའི་ཡིག་ཚང་དུ་བླ་སློབ་འབྲེལ་བ་ལ་ཕ་བུ་ཞེས་སྦྱོར་ཞིང་སློབ་མས་བླ་མ་ལ་ཕ་དང་བླ་མས་སློབ་མ་ལ་བུ་ཞེས་བརྩེ་བ་མ་ལུས་སྟོན་པར་བྱེད་པས་འདིའང་བསྟན་པ་སྔ་དར་རིང་གི་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་གྱི་རྒྱུན་ཡིན་པར་རྗེས་དཔག་གནང་ཆོག་གམ་སྙམ་སྟེ། རིག་གནས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་འདི་དག་ལ་ཞིབ་ཏུ་བསམས་ནས་ཕྱིར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལ་ཡར་འདེད་བྱས་ན། སྐབས་དེའི་བོན་པོ་དག་ནུས་མེད་དུ་གྱུར་དེ་ཅི་བྱ་གཏོད་མེད་དུ་གྱུར་བའི་སྐབས་མང་ཤོས་ཤིག་ལ། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་ཆོ་ག་སྣ་མང་ལ་མཁས་ཤིང་། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ནི་འདུར་ཆོག་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དགེ་རྒན་དུའང་བསྟེན་ཆོག་ཆོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་མོ། །

　　གསལ་བྱེད་ཞུ་དགོས་པ་ནི། ཕ་ལ་ནང་དོན་བཞི་ལྡན་པ་འདི་དག་སྐབས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་སོ་སོ་དབྱེ་རྒྱུ་མེད་དེ། དཔེར་ན། ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་བརྗོད་དུས་ཕ་ཞེས་པས་བོན་པོ་ཡིན་པ་གོ་ཞིང་། བོན་པོ་དང་གཤེན་པོ་ཞེས་ཀྱང་མ་སྦྱར་བར་ཕ་ཞེས་སྦྱར་བས་དེ་ལས་ཀྱང་གུས་མིང་དང་ཡང་ན་ཆོ་ལོ་ལྟ་བུའི་མིང་དུ་གྲུབ་ལ། དེ་ཉིད་བླ་མའམ་དགེ་རྒན་དངོས་ཀྱང་བྱེད་རུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་རྣམས་གནས་སྐབས་གཅིག་ཏུ་གོ་དགོས་པ་ལས་ཕྲལ་ཏེ་གོ་རྒྱུ་མེད་དོ། །

མཇུག་སྡུད་པ།

　　དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་། ལྷ་རབས་དང་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྲོལ་རྒྱུན་སོགས་གཞིར་བཟུང་ན། ཕ་ཞེས་པ་བོན་པོ་དང་གུས་མིང་། ཆོ་ལོ། དགེ་རྒན་དང་བཅས་ནང་དོན་བཞི་དང་ལྡན་པས། རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་འདིའི་ཁུངས་གཏུགས་ནས་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་འདེད་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ཡང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་ལྷང་ངེར་མངོན་ཐུབ་བོ། །འདིར་ཞིབ་ཕྲའི་གནད་ཅིག་ངེས་པར་ཤེས་དགོས་པ་ནི། བོན་པོ་ལ་ཕ་སྦྱར་བ་ནི་གུས་ཚིག་ལྟ་བུ་སྟེ། ཕ་ཞེས་པ་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་ཡོད་པའམ་བོན་པོ་ལ་ཕ་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་ཀྱང་ཡོད་པའི་དོན་ཡིན་པ་ལས། དངོས་མིང་མིན་པ་ཤེས་དགོས་ཏེ། བཏགས་མིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཕ་ཞེས་པ་བོན་པོའི་དངོས་མིང་གཞན་ཞིག་ཡིན་པའི་དོན་མིན་ལ། ཆེས་གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཕ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ལ་གོ་བ་ལས་བོན་པོ་ལ་མི་གོ་བ་རྟོགས་པར་བྱ་དགོས་སོ། །

　　ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ལ་ཕ་སྦྱོར་ཞིང་། དེ་ལས་བྱུང་བ་ཅུང་ཟད་འཕྱི་བའི་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དང་མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་ཡིག་ཚང་། འབུམ་བཞི། གཏོ་ཆོག་སོགས་ལས་ཡ་ངལ་གྱིམ་ཀོང་དང་མུས་དཔལ་ཕྲོག་རོལ། དྲི་བོན་རའ་ལྕགས་སོགས་ལའང་ཕ་སྦྱར་ཞིང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་འཕྱི་བའི་བསྟན་འབྱུང་དག་ཏུ་མཚེ་གཅོ་གཉིས་ཀ་གཙོ་བྱས་པའི་སྐུ་གཤེན་ནམ་བོན་པོ་དག་ལའང་ཕ་སྦྱར་བ། དུས་རབས19པར་བྱུང་བའི་དག་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་བསྟན་བཅོས་སུ་ཕ་ཞེས་པ་སྐུ་གཤེན་ནམ་བོན་པོ་ཡོངས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་སྨྲ་བའི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་འདུག་པས། དེ་ཡང་མདོར་དེད་ན་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ངམ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡིན་པ་རྟོགས་སླའོ། །གཞན་ཡང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་བོན་པོ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཕ་སྦྱར་རམ་ཞེ་ན། བསམ་པར་བྱ་བ་འདི་ཡོད་དེ། བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་ནི་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལྟར་སྤེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། ཕ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཡབ་ཡིན་ལ་དང་པོའི་སློབ་དཔོན་ནམ་བླ་མ་ཡང་ཡིན་པས། ཕ་ཞེས་པ་འདི་གཉིས་ཀ་ལ་སྦྱར་ཆོག་པར་སྣང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་བོན་པོ་དག་གི་ཆེད་དམིགས་ཀྱི་གུས་མིང་དང་ཆོ་ལོ། འབོད་སྟངས་ཞིག་ཏུའང་གྱུར་རམ་སེམས་སྟེ། ང་ཚོས་རང་གི་སྐྱེད་བྱེད་ཡབ་ལ་ཨ་ཕ་ཞེས་འབོད་པའི་ཚེ་ནའང་དེ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོར་གྱུར་བའི་འབོད་སྟངས་ཁོ་ན་ཙམ་ལས་རིང་དུ་བརྒལ་ཏེ་སེམས་ཀྱི་གཏིང་རིམ་དུ་གུས་པ་ཞིག་དང་སྣང་བརྙན་མཐོན་པོ་ཞིག་ལ་གོ་ཞིང་འཇུག་པ་ནི་སུས་ཀྱང་རྟོགས་སླ་བས། ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གཏིང་ཟབ་པའི་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ལྟ་བུའི་བོན་པོ་ནུས་པ་ཅན་ལ་ཕ་ཞེས་སྦྱར་ཞིང་འབོད་པ་ནི་རང་སེམས་ཀྱི་དད་གུས་དང་དགའ་མོས་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་རེད་དོ། །

　　ཞོར་འཕྲོས་ལ། གནའ་བོའི་བོན་པོ་ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟའི“ཆོས་པ”འམ“ཆོ་ག་པ”ཞེས་པའི་དོན་དང་མཚུངས་པས། ཕ་ཞེས་པ་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་ལ་གོ་བ་ལས། བོན་པོ་ཞེས་ཡན་གར་བའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་ངོས་བཟུང་ན་མི་འགྲིག། ཕ་ཞེས་པ་ནི་དངོས་ཀྱི་སྐྱེད་བྱེད་ཕ་ལ་གོ་བ་ནི་དངོས་མིང་སྟེ། བོད་རང་གི་གོམས་སྲོལ་ལས་ཕ་དང་རུས་རྒྱུད་ལ་ཅི་ནས་ཀྱང་རྩིས་འདང་ཆེ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བོན་པོ་ལ་སྐབས་ལ་རེར་ཕ་ཞེས་སྦྱར་ནས་བོན་པོ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྐབས་སྐབས་སུ་གུས་ཚིག་ཏུ་གྱུར་པ། ཡང་དམངས་ཁྲོད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བྱེད་ཀུན་ལ་མཁས་ཤིང་སྨྲ་མཁས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ལ་སྲིད་པ་རྒན་པོ་དང་འཇིག་རྟེན་རྒན་པོ། ཨ་མྱེས་ལྟ་བུའི་ཆོ་ལོའམ་གུས་མིང་སྦྱོར་པ་བཞིན་ཕ་ཞེས་པའང་དམངས་ཁྲོད་རང་བཞིན་གྱི་ཆོ་ལོ་ཞིག་ལའང་ངོས་བཟུང་ཆོག་པས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་ཕ་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕ་ལ་ནང་དོན་འདི་དག་ལྡན་ཞིང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་ནམ་བླ་མ་ལ་ཕ་ཞེས་པའི་གདགས་ལུགས་ཡོད་པ་ནས། བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཕ་བུས་མཚོན་པ་དང་དཔེར་འཇོག་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱང་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་འདི་དག་གི་རྒྱུན་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། ཁྱད་པར་དུ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་གི་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་ཞིབ་བརྗོད་གཞིར་བཟུང་ན། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་བོན་པོ་ལ་ཕ་ཡི་ཐ་སྙད་སྦྱར་མེད་པས། བོན་པོ་དག་ལ་མཐོ་དམན་གྱི་དབྱེ་བ་གནས་པ་མངོན་པར་གསལ་བ་ནི། ཕྱིས་སུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱིས་སྟོན་པ་སྦྱར་བའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ནི་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་ཕ་སྦྱར་བའི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་གང་ཟག་གཅིག་གི་སྣང་བརྙན་གྱི་རྒྱུན་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱང་འདི་ལ་ཐུག་གོ། །འོ་ན། འདུར་གཤེན་རྨ་ད་ལའང་ཕ་སྦྱར་ཞིང་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཁྲོད་དུ་འདུར་གྱིས་གོ་བབ་ཀྱང་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་པས་སྟོན་པར་འོས་སོ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བསམ་སྟེ། གཅིག་ནས་འདུར་གཤེན་རྨ་ད་འདུར་ཆོག་གཅིག་པུ་ལས་གཞན་ལ་མཁས་པའི་བཟོ་མི་འདུག་ཅིང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཆོ་ག་ཀུན་ལ་ཁྱད་མེད་དུ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་གཤེན་རབ་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་དུ་གྲགས་པའི་གཤེན་གྱི་ཁྱིམ་རྒྱུད་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་རྣམ་ཐར་མདོ་འདུས་སོགས་ཀྱང་གཤེན་ཚང་གི་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་གཏེར་ནས་བཏོན་པར་སྨྲ་བ་སོགས་གཤེན་དང་འབྲེལ་འདུག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཀྱི་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་བྱ་བ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པར་གྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པར་འཁུམས་སོ། །

　　དཔྱད་མཆན།

　　1 《སྔགས་ཀྱི་མདོ་འདུར་རིན་ཆེན་འཕྲེང་བ་མུ་ཆོའི་ཁྲོམ་འདུར་ཆེན་མོ་ལས་ཚེ་འདས་འདོད་དགུ་ལོངས་སྤྱོད་གཏད་པ་བཞུགས་པའོ》ལས། གཤེན་རབ་ང་ཡི་བཀའ་འཁོར་དུ། །ལམ་ལྔ་རྒྱུ་དྲུག་སེམས་ཅན་རྣམས། །སྔོན་གྱི་བཀའ་ལ་མ་འདའ་བར། །བཀའ་ཡི་ཕ་འབབ་ཚོགས་ཀྱི་ལྷག །མ་བྱིན་པ་ལ་འདི་བསྔོས་པས། །ཞེས་དང་། གཏོར་མ་ལན་ཆགས་འདོད་ཡོན་དང་། །ཚོགས་ཀྱི་ལྷག་མ་ཕ་འབབ་འདི། །ཞེས་དང་། དུར་རྒྱག་ཚོགས་ལ་བར་ཆད་མ་བྱེད། །ལྷག་མའི་ཕ་འབབ་འདི་ལོངས་ལ། །ཀུན་ཀྱང་དགོས་འདོད་རེ་བ་བསྐོང་གྱུར་ཅིག །ཞེས་འབྱུང་ལས། གཤིན་པོའི་དུར་རྒྱག་གམ་ཟས་གཏད་དུ་གཏད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ལྷག་མ་ལ་གོ་བ་དང་། ཚིག་མཛོད་དུ་ཕ་འབབ་ཞེས་པ་ལག་རྟགས་ལ་ངོས་འཛིན་པ་སོགས་ཡོད་དོ། །

　　2 ཕ་ཕོག་ཞེས་པ་ཕ་མེས་ནས་བརྒྱུད་པའི་ནོར་བུ་འམ་རྒྱུ་ནོར་སོགས་ཤུལ་བཞག་ལ་ངོས་འཛིན།

　　3 དཔོན་སློབ་བསྐལ་བཟང་དར་རྒྱས། 《ཤེས་བྱའི་སྒོ་འབྱེད་བརྡ་དག་གསལ་སྒྲོན》《བོན་གྱི་ཐ་སྙད་རིག་པའི་གཏེར་མཛོད》(པོད་བཞི་པ) [M] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2022ལོ། ཤོག་ངོས335པ་ལས། ཕ་གུ་ཞེས་པ་སོ་ཕག་སྟེ་ཁང་ཀླད་འགེབ་བྱེད་ཀྱི་གྱོ་མོ།

　　4 ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་དགའ་ཐང་འབུམ་པའི་ཡིག་ཚང་དུ་སྐབས་ལ་ལར་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་དང་སྐབས་ལ་ལར་པ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕ་དང་པ་གཉིས་དོན་གཅིག་སྟེ། གནའ་རབས་ཡིག་ཚང་དུ་སྡེ་བ་གཅིག་གི་མིང་གཞི་བརྗེ་ཚུལ་གྱི་དབང་ངོ་། །

　　5 ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལས་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་གཤེན་རབ་མྱི་པོ་གཉིས་སྟེ་པ་བ་མི་འདྲ་བ་དང་། གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་གཤེན་རབས་ཀྱི་མི་བོ་སྟེ་བར་དུ་འབྲེལ་སྒྲ་སྦྱོར་མིན། གཞན་ཡང་གཤེན་རབ་ཀྱི་རབ་ལ་ཡང་འཇུག་ས་ཡོད་མེད་ཅི་འདོད་དུ་འབྱུང་བ་ལས། རབས་ལ་ས་མཐའ་སྦྱར་བ་ནི། བོད་ཡིག་གི་བརྡ་རྙིང་བ་དང་ཡི་གེའི་རྣམ་གཞག་ལས་དཔྱད་ན། རབ་ལས་ཀྱང་རབ་སྟེ་གཤེན་པོ་ཀུན་གྱི་ནང་ནས་རབ་ཡིན་པས་གཤེན་རབ་དང་། གཤེན་རབ་ལས་ཀྱང་རབ་བམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་གཤེན་རབས་ཞེས་ཡང་འཇུག་ས་སྦྱོར་བ་སྟེ། ཡགས་ནི་ཡག་པའི་མཐར་ཐུག་དང་། ཉུངས་ནི་ཉུང་བའི་མཐར་ཐུག་པ། ནག་ནི་ནགས་པའི་མཐར་ཐུག་པ། མངས་ནི་མང་བའི་མཐར་ཐུག་པ་མཚོན་པ་སོགས་མང་བས། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་ཡང་འཇུག་ས་སྦྱོར་མིན་ལའང་ཞིབ་ཆ་འདེད་རྒྱུ་ཨེ་ཡོད་སྙམ་སྟེ། གཤེན་རབ་མྱི་བོའི་མིང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་ཐེངས་བཅུ་ལ་བྱུང་བ་ལས། ཐེངས་ལྔ་ལ་གཤེན་རབས་ཞེས་ཡང་འཇུག་ཅན་དེ་བྲིས་འདུག་གོ། ཁྱད་པར་དུ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་རྗེས་ཀྱི་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་སྔ་ཤོས་མང་པོ་ཞིག་ཏུའང་གཤེན་རབས་མྱི་བོ་དང་གཤེན་རབས་མི་བོ་ཞེས་རབ་ལ་ཡང་འཇུག་ས་སྦྱར་བ་མང་བས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ལྡན་པ་ཤེས། ལ་ལས་གཤེན་རབས་ཀྱི་མི་བོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་རབས་ནི་མི་རབས་རྒྱུད་ཀྱི་རབས་ལ་གོ་བ་ཡོད་མོད། དེའི་རིགས་ནི་ནོར་རམ་སྙམ་མོ། །

　　6 阿旺嘉措：《从敦煌藏文写卷看苯教徒的宗教功能》[J]，《中国藏学》，2018年第1期，第50-54页。

　　7[英]F.W.托玛斯著，李有义、王青山译:《东北藏古代民间文学》[M]，成都：四川民族出版社，1986年，第33页。谢后芳译：《马是怎样和野马分开的》，《西藏民间故事选》[M]，拉萨：西藏人民出版社，1984年，第3-10页。谢后芳译：《ITJ_0731-r(ch.82.iv-A)叙说父系之章及马和野马分开的故事》[M]，《敦煌吐蕃文献选辑-文献卷》，北京：民族出版社，2011年，第17页。

　　8 阿旺嘉措：《从敦煌藏文写卷看苯教徒的宗教功能》[J]，《中国藏学》，2018年第2期，第54页。

　　9 [英]F.W.托玛斯著，李有义、王青山译:《东北藏古代民间文学》[M]，成都：四川民族出版社，1986年，第33页。“祖师贤者米沃达:是苯教创始人。杜尔贤玛达:是苯教驱妖降鬼的巫师。”

　　10 陈践：《敦煌古藏文语词汇释》[M]，北京：中国藏学出版社，2021年，第235页。

　　11 孙林：《藏族史学发展史纲要》[M]，北京：中国藏学出版社，2006年，第164页。

　　12 ལྕགས་མོ་མཚོ། 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཞིབ་འཇུག》[M] པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016ལོ། ཤོག་ངོས96、97、99པ།

　　13 Daniel Berounský: Šenrab Miwo: Buddha tibetské neortodoxní buddhistické tradice bönu, ed. Ondřej Váša.Tichá pošta mezi Bohemií a Buddhou. [J] 2023. pp. 32

　　14 Kalsang Norbu Gurung, The Emergence of a Myth: In Search of The Origins of The Life Story of Shenrab Miwo, The Founder of Bon, Leiden University, Doctoral dissertation, 2011, 28

　　15 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》(པོད་བཞི་པ) [G] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས293པ།

　　16 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས296པ།

　　17 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས309པ།

　　18 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས310པ།

　　19 གོང་དང་མཚུངས།ཤོག་ངོས310པ།

　　20 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས311པ།

　　21 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས313པ།

　　22 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས316པ།

　　23 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས323པ།

　　24 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས325པ།

　　25 ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། 《དྲང་རྒན་དང་བོད་ཀྱི་ཤར་མཐའི་དམངས་སྲོལ་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ》[J]《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》2022ལོའི་དེབ་དང་པོ། ཤོག་ངོས35པ།

　　26 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》(པོད་བཞི་པ) [G] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས327པ།

　　27 དྲན་པ་ནམ་མཁའ། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་གྲགས》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག》 [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས175པ།

　　28 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》(པོད་བཞི་པ) [G] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས340པ།

　　29 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས300པ།

　　30 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས301པ།

　　31 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས302པ།

　　32 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས308པ།

　　33 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས308པ།

　　34 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས309པ།

　　35 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》(པོད་བཞི་པ) [G] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས309པ།

　　36 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས310པ།

　　37 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས303པ།

　　38 མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་དུ“གཤེན་རབ་མྱི་བོ”ཞེས་པ“གཤེན་རབ་མྱེ་བོ”ཞེས་འགྲེང་བུ་སྦྱོར་བ་ནི། འདི་ལས“ནི”ལ“ནེ”དང་། “ནས”ལས“ནེས”སོགས་སྦྱོར་བ་ལ་གཏད་སོ་མེད་པས། ཡིན་པ་ནི“གཤེན་རབ་མྱི་བོ”ཡིན་ནོ། །

　　39 གཡུ་རྔོག་པདྨ་དབང་རྒྱལ་དང་ཆུ་ཀྱཱ་དབང་མཆོག་འབུམ། ལོ་ཀྲི་ཚེ་བཅས་ཀྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། 《མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་གནའ་ཤུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་དག་སྒྲིག་དང་དེའི་དཔྱད་པ》སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2024ལོ། ཤོག་ངོས134པ།

　　40 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས139པ།

　　41 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས144པ།

　　42 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས 158-159པ།

　　43 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས172པ།

　　44 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས181པ།

　　45 གཡུ་རྔོག་པདྨ་དབང་རྒྱལ་དང་ཆུ་ཀྱཱ་དབང་མཆོག་འབུམ། ལོ་ཀྲི་ཚེ་བཅས་ཀྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། 《མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་གནའ་ཤུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་དག་སྒྲིག་དང་དེའི་དཔྱད་པ》སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2024ལོ། ཤོག་ངོས172—173

　　46 གཡུ་རྔོག་པདྨ་དབང་རྒྱལ་དང་ཆུ་ཀྱཱ་དབང་མཆོག་འབུམ། ལོ་ཀྲི་ཚེ་བཅས་ཀྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། 《མཆོད་རྟེན་མཚེ་མའི་གནའ་ཤུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོད་ཡིག་གནའ་དཔེ་དག་སྒྲིག་དང་དེའི་དཔྱད་པ》སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2024ལོ། ཤོག་ངོས188

　　47 《འབུམ་བཞི་ལས་གཉན་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས10པ།

　　48 《འབུམ་བཞི་ལས་གཏོད་འབུམ》[G]གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས202པ།

　　49 《འབུམ་བཞི་ལས་གཏོད་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས337པ།

　　50 《འབུམ་བཞི་ལས་གཉན་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས86པ།

　　51 《འབུམ་བཞི་ལས་གཏོད་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས313པ།

　　52 《སྡེ་བཞི་ལས་གཏོད་འབུམ》 [G]གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས397པ།

　　53 《ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷའི་བསྙེགས་བཞུགས་སོ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས119པ།

　　54 《ལྷ་མཚུན་བསྙེག་པ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས278，282པ།

　　55 《ལྷ་མཚུན་བསྙེག་པ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G]ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས282པ།

　　56 《ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷའི་རྟེན་འཛུགས་རྣམ་གསུམ་ཚང་བ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས126、129པ།

　　57 《ལྷ་སྙེགས་ལྔ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས147པ།

　　58 《ཡུལ་ལྷའི་གཏོར་དགུ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》 [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས188པ།

　　59 《འབུམ་བཞི་ལས་གཏོད་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ།ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས337པ།

　　60 Edited by Samten G. Karmay and Yasuhiko Nagano: སྟོད་ལྷ་རབས་སམ་ཡི་གེ་ལྷ་གྱེས་ཅན། Contain in: The Call of the Blue Cuckoo, An Anthology of Nine Bonpo Texts on Myths and Rituals, [G]Bon studies 6, Osaka: National Museum of Ethnology, 2002, pp.155、156

　　61 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས190、191、192、194、195པ།

　　62 ཡ་རོང་ཕུར་བུ་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱིས་བསྒྲིགས།《མངའ་རིས་ཁྱུང་ལུང་དགོན་གྱིས་གཅེས་ཚགས་མཛད་པའི་གནའ་བོའི་བྲིས་དཔེ་རྩ་ཆེན་བདམས་བསྒྲིགས་དྲི་མེད་སྲིད་པའི་མེ་ལོང》 [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2021ལོ། ཤོག་ངོས20པ།

　　63 Edited by Samten G. Karmay and Yasuhiko Nagano: མིའུ་རིག་བཞི་ལྷ་སེལ་ལྷ་མཆོད་རྒྱས་པ་བཞུགས་པ་ལེགསྷོ། ། Contain in: The Call of the Blue Cuckoo-An Anthology of Nine Bonpo Texts on Myths and Rituals, [G] Bon Studies 6, Osaka: National Museum of Ethnology, 2002, pp.4

　　64 《འབུམ་བཞི་ལས་གཉན་འབུམ》[G] གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས69པ།

　　65 《འབུམ་བཞི་ལས་གཉན་འབུམ》 [G]གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས78པ།

　　66 《ཡུལ་ལྷའི་གཏོ་དགུ་ལུགས་གཅིག》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས212པ།

　　67 《གཏོ་རྒྱུད་ཡོ་བཅོས་སྙིང་ཏིག་གཏོ་གསུམ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས39པ།

　　68 《མཁའ་ཀློང་གསང་བའི་མདོས་ཆེན》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས385、386、387པ།

　　69 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས175、186པ།

　　70 《འདུར་འབུཾ་གྱིས་འདུར་སྨད་སྲས་རྡོ་དང༡སེ་བཞིང་དང༢སེ་བསྲུང་དང༣ཡོད་པའོ》 胡忠文、胡文明主编：《普米族韩规宝典》(一)，昆明：云南人民出版社，2014年10月版，第74、87页。

　　71 དྲན་པ་ནམ་མཁའ། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་གྲགས》《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག》 [G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས140པ།

　　72 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས202པ།

　　73 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས227པ།

　　74 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས246པ།

　　75 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས268པ།

　　76 ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》[M] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996ལོ། ཤོག་ངོས317པ།

　　77 དྲན་པ་ནམ་མཁའ། 《བྱང་སེམས་གབ་པ་དགུ་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བ་འགྲེལ་བཞི་རིག་པའི་རྒྱ་མཚོ》[M] ཁྲེང་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008ལོ། ཤོག་ངོས17པ།

　　78 དྲན་པ་ནམ་མཁའ། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་གྲགས》《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས175པ།

　　79 དྲན་པ་ནམ་མཁའ། 《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ》《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་སྒྲིག》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས236པ།

　　80 ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། 《བོན་པོ་ལ་ལེའུ(ལེ་གུ)ཞེས་པའི་མིང་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་དེའི་གོ་དོན་མཐའ་དཔྱོད》[J] ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2011ལོའི་དེབ3པ། ཤོག་ངོས40-49ལས།“ལེའུ་ཞེས་པ་སྲིད་པའི་བོན་གྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་ཏེ། གོ་དོན་ནི་ལྷེའུ་སྟེ་ལྷ་ཆུང་ཆུང་གི་དོན་དུ་འཇུག”

　　81 拉先著：《白马藏族宗教文化研究》[M]，北京：中国藏学出版社，2022年，第32-41页。“在宗教信仰方面，白马藏族不信奉佛教而信仰一种古朴的原始宗教，这种古朴的原始中宗教，就是藏族土生土长的本教。”对于白马藏族的神职人员的称谓，作者总结了三个，1.刹巴。 2.白布和白甘。3.杜巴和杨氏爷。作者认为分别于藏文“སྲིད་པ།”或“གཤེན་པ།”，“བོན་པོ་དང་བོན་རྒན།”，“འདར་བ་དང་དོད་པ།”对应。

　　82 རུས་པའི་རྒྱན་ཅན། 《རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་མགུར》[M] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004ལོ། ཤོག་ངོས51པ།

　　83 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས79པ།

　　84 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས99པ།

　　85 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས125པ།

　　86 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས148པ།

　　87 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས125པ།

　　88 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས195པ།

　　89 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས197པ།

　　90 རྭ་ཡེ་ཤེས་སེང་གེ། 《རྭ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར》[M] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོ། ཤོག་ངོས19པ།

　　91 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས35པ།

　　92 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས85པ།

　　93 གོང་དང་མཚུངས། ཤོག་ངོས211པ།

　　94 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》[M] ཁྲིན་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ། ཤོག་ངོས37、108པ།

　　95 ཕུར་བུ་རྡོ་རྗེ། 《ཞི་བྱེད་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྤྱི་བཤད》[M] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོ། ཤོག་ངོས3པ་ལས། “ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་བོད་ཡུལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཐོགས་པའི་མཚན་ཞིག་ཡིན།”

　　96 སྒོ་དམར་དགེ་འདུན་དོན་གྲུབ། 《རེབ་གོང་སྒོ་དམར་དོར་སྡེའི་ལོ་རྒྱུས》[M] པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས150པ།

　　97 ལེགས་བཤད་རྒྱ་མཚོ། 《ཐེ་བོ་དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་རྩོམ་རིག་ཕྱོགས་བསྡུས》[M] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017ལོ། ཤོག་ངོས253པ།

　　98 སྲིད་པའི་གཟུ་བོ་རྣམ་གསུམ་ནི་དྲང་རྒན་གཉན་གྱི་གཟུ་བོ་དང་ཕ་ཝང་ལྷ་མིའི་འཕྲིན་པ། སྤྲེལ་དཀར་གསེར་མགོ་གསུམ་མོ། །《ས་བདག་འབུམ》དང《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས། “གཟུ་བཞི་དཔངས་བརྒྱད” དེ“སྲིད་པའི་གཟུ་བོ་བཞི་དང་བསྐལ་པའི་དཔང་པོ་བརྒྱད”ཅེས་འབྱུང་།

　　99 ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། 《དྲང་རྒན་དང་བོད་ཀྱི་ཤར་མཐའི་དམངས་སྲོལ་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ》[J]《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》2022ལོའི་དེབ་དང་པོ། ཤོག་ངོས47-48པ།

　　100 ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། 《དྲང་རྒན་དང་བོད་ཀྱི་ཤར་མཐའི་དམངས་སྲོལ་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ》[J]《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》2022ལོའི་དེབ་དང་པོ། ཤོག་ངོས44པ།

　　101 དགེ་བཤེས་བློ་གྲོས་རབ་གསལ། 《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད》 [Z] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས492པ།

　　102 《གཏམ་ཤུལ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》(པོད་བཞི་པ) [G] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས325པ།

　　103 《འབུམ་བཞི་ལས་གཉན་འབུམ》 གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་རིན་པོ་ཆེའི་གླེགས་བམ107པ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོ། ཤོག་ངོས163

　　104 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས190、191、192、194、195པ།

　　105 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས193པ།

　　106 《ཕོ་མདུར་རྫོང་ཆས་དབུས་ཕྱོགས་བཞུགསྷོ》 胡忠文、胡文明主编：《普米族韩规宝典》(一)，昆明：云南人民出版社，2014年10月版，第52页。

　　107 《མོ་མདུར་ན་རག་དབུས་ཕྱོགས་བཞུགསྷོ》 胡忠文、胡文明主编：《普米族韩规宝典》(一)，昆明：云南人民出版社，2014年10月版，第173页。

　　108 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས187པ།

　　109 《ལྷ་གཞུང་གཏེར་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 དབུས་གཡུང་དྲུང་བོན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི《མོན་ཡུལ་ནས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་བདམས་བསྒྲིགས》 [G] ལྡི་ལི་ནོར་བུ་གྷཏརཱ་ཕིག་སི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས186པ།

　　110 བྲ་བོ་སྒོམ་ཉག་གིས་གཏེར་ནས་བཏོན། 《སྲིད་པ་ལས་ཀྱི་གཏིང་ཟློག་གི་རྩ་རྒྱུད་ཀུན་གསལ་ཉི་ཟེར་སྒྲོན་མ》 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》 (པོད་བཞི་པ) [G]ཀན་སུའུ་རིག་གནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས141པ།

　　111 སྦྲ་སར་ཀུན་བཟང་རྒྱལ་མཚན། 《བརྡ་དག་རིན་ཆེན་གཏེར་ཁྱིམ》 [G] གངས་ཏི་སེ་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་དཔེ་ཚོགས་ལས་དེབ་གཉིས་པ་བརྡ་དག་སྒྲ་སྦྱོར་གྱི་སྐོར། པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས213པ།

　　112 དགེ་བཤེས་བློ་གྲོས་རབ་གསལ། 《གནའ་བོའི་ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད》 [Z] ལན་ཀྲོའུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ། ཤོག་ངོས238པ།

　　113 Edited by Yasuhiko Nagano and Samten G. Karmay: A lexicon of Zhangzhung and Bonpo Terms, [Z] Bon Studies 11, Osaka: National Museum of Ethnology, 2008, P:149: a lay Bon priest who practices healing rituals based upon spells. ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །

　　114 ཡོངས་གྲགས་སུ་རྗེ་ཞེས་པ་རྗེ་བོ་སྟེ་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་མོད། སྐབས་འདིར་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་ན་མི་འོས་ཏེ། བོན་གྱི་ཆོ་གའི་ཡིག་ཚང་ན་རྗེ་ཞེས་པའི་རིགས་ཤིག་འབྱུང་བ་སོགས་ལ་དཔྱད་ན། དེ་ཡང་ལྷ་དང་གསས་དང་། གར་དང་མཚུངས་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ།

　　115 《ཞང་བོད་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》(སྟོད་ཆ།) [Z] ཁྲེང་ཏུའུ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2020ལོ། ཤོག་ངོས364པ་ལས། 1.གར་ཞེས་པ་ལྷ་གར་རྟེན་གསུམ་གྱི་ནང་གསེས། ནམ་མཁའ་བར་སྣང་ས་གཞི་ལ་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་གྱི་རིགས་ཤིག 2.ལུས་དང་རྐང་ལག་རོལ་སྒེག་གི་རྣམ་འགྱུར་རམ་བྲོ། ཟློས་གར། གླུ་གར། ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་སྐབས་འདིར་སྔ་མ་སྟེ་ལྷ་གར་རྟེན་གསུམ་གྱི་གར་ལ་འཇུག་གོ།

　　116 ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དུ་བྱུང་བའི་ཕ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་ཡིན་མིན་ལ་རྩོད་གཞི་ཆེ་མོད། གུས་པས་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་པར་བོན་པོ་འདི་གཉིས་མི་སྣ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུན་གཅིག་པའི་མི་སྣ་ཡིན་པས། གང་ཟག་གཅིག་པར་མ་ཟད། རྗེས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཡོད་ཅིང་། ཕ་འདུར་རྨ་ད་ལའང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་འདུར་གྱི་ཡིག་ཚང《མུ་ཆོ་ཁྲོམ་འདུར》དང་། སྔགས་མགོན་གྱི་ཡིག་ཚང《སྲིད་པའི་འབྱུང་ཁུངས》ལས། “བཞི་བདག་རྨའ་ཉྱེན་པོཾ་ར། སྤ་ཆུ་ཝེར་མ། སརྒྱས་མདུར་ཤྱེན་རྨའ་དག། སེལ་བོན་ཐྱར་ལེབ་བ་འགཽར་བ་སེན་ཐཾད་དོན་ཐབས་འདིར་པ”ཞེས་པ་སོགས་ལས་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། (熊永翔著：《中国普米族宗教研究》[M]，北京：中国社会科学出版社，2015年，第112页。)

　　117 《ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷའི་བསྙེགས་བཞུགས་སོ》 《ཚངས་པ་ལྷའི་ཡོ་བཅོས་རྒྱས་པ》[G] ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས121པ།

2024ལོའི་《མཚོ་སྔོན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག》དེབ་གསུམ་པར་བཀོད། འཕྲི་སྣོན་དང་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་ཡོད།

　　རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད། སྙན་བཟང་པ་རྣམ་རྒྱལ། ལན་ཀྲོའུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནུབ་བྱང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི2023ལོའི་འབུམ་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ།